Question 33. Differentiatey=tan^{-1}\left(\frac{x^{\frac{1}{3}}+a^\frac{1}{3}}{1-(ax)^{\frac{1}{3}}}\right) with respect to x.
Solution:
We have,
y=tan^{-1}\left(\frac{x^{\frac{1}{3}}+a^\frac{1}{3}}{1-(ax)^{\frac{1}{3}}}\right) =
tan^{-1}(x^\frac{1}{3})+tan^{-1}(a^\frac{1}{3}) Differentiating with respect to x, we get,
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}\left(tan^{-1}(x^\frac{1}{3})+tan^{-1}(a^\frac{1}{3})\right) =
\frac{\frac{1}{3}x^{\frac{1}{3}-1}}{1+(x^{\frac{1}{3}})^2} =
\frac{\frac{1}{3}x^{\frac{-2}{3}}}{1+x^{\frac{2}{3}}} =
\frac{1}{3x^{\frac{2}{3}}(1+x^{\frac{2}{3}})}
Question 34. Differentiatey=sin^{-1}\left(\frac{2^{x+1}}{1+4^x}\right) with respect to x.
Solution:
We have,
y=sin^{-1}\left(\frac{2^{x+1}}{1+4^x}\right) On putting 2x = tan θ, we get,
y=sin^{-1}\left(\frac{2^{x+1}}{1+4^x}\right) =
sin^{-1}\left(\frac{2tanθ}{1+tan^2θ}\right) =
sin^{-1}\left(\frac{\frac{2sinθ}{cosθ}}{1+\frac{sin^2θ}{cos^2θ}}\right) =
sin^{-1}\left(\frac{\frac{2sinθ}{cosθ}}{\frac{sin^2θ+cos^2θ}{cos^2θ}}\right) =
sin^{-1}\left(\frac{\frac{2sinθ}{cosθ}}{\frac{1}{cos^2θ}}\right) =
sin^{-1}\left(\frac{2sinθcos^2θ}{cosθ}\right) =
sin^{-1}\left(2sinθcosθ\right) =
sin^{-1}\left(sin2θ\right) = 2θ
= 2 tan−1 (2x)
Differentiating with respect to x, we get,
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}\left(2 tan^{−1}(2x)\right) =
\frac{2×2^xlog2}{1+(2^x)^2} =
\frac{2^{x+1}log2}{1+4^x}
Question 35. Ify=sin^{-1}\left(\frac{2x}{1+x^2}\right)+sec^{-1}\left(\frac{1+x^2}{1-x^2}\right) , 0 < x < 1, prove that\frac{dy}{dx}=\frac{4}{1+x^2} .
Solution:
We have,
y=sin^{-1}\left(\frac{2x}{1+x^2}\right)+sec^{-1}\left(\frac{1+x^2}{1-x^2}\right) =
sin^{-1}\left(\frac{2x}{1+x^2}\right)+cos^{-1}\left(\frac{1-x^2}{1+x^2}\right) On putting x = tan θ, we get,
y =
sin^{-1}\left(\frac{2tanθ}{1+tan^2θ}\right)+cos^{-1}\left(\frac{1-tan^2θ}{1+tan^2θ}\right) =
sin^{-1}\left(\frac{\frac{2sinθ}{cosθ}}{1+\frac{sin^2θ}{cos^2θ}}\right)+cos^{-1}\left(\frac{1-\frac{sin^2θ}{cos^2θ}}{1+\frac{sin^2θ}{cos^2θ}}\right) =
sin^{-1}\left(\frac{\frac{2sinθ}{cosθ}}{\frac{sin^2θ+cos^2θ}{cos^2θ}}\right)+cos^{-1}\left(\frac{\frac{cos^2θ-sin^2θ}{cos^2θ}}{\frac{cos^2θ+sin^2θ}{cos^2θ}}\right) =
sin^{-1}\left(\frac{\frac{2sinθ}{cosθ}}{\frac{1}{cos^2θ}}\right)+cos^{-1}\left(\frac{\frac{cos^2θ-(1-cos^2θ)}{cos^2θ}}{\frac{1}{cos^2θ}}\right) =
sin^{-1}\left(2sinθcosθ\right)+cos^{-1}\left(2cos^2θ-1\right) =
sin^{-1}\left(sin2θ\right)+cos^{-1}\left(cos2θ\right) Now, 0 < x < 1
=> 0 < tan θ < 1
=> 0 < θ < π/4
=> 0 < 2θ < π/2
So, y = 2θ + 2θ
= 4θ
= 4 tan−1 x
Now, L.H.S. =
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}\left(4tan^{−1}x\right) =
\frac{4}{1+x^2} = R.H.S.
Hence proved.
Question 36. Ify=sin^{-1}\left(\frac{x}{\sqrt{1+x^2}}\right)+cos^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{1+x^2}}\right) , 0 < x < ∞, prove that\frac{dy}{dx}=\frac{2}{1+x^2} .
Solution:
We have,
y=sin^{-1}\left(\frac{x}{\sqrt{1+x^2}}\right)+cos^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{1+x^2}}\right) On putting x = tan θ, we get,
y=sin^{-1}\left(\frac{tanθ}{\sqrt{1+tan^2θ}}\right)+cos^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{1+tan^2θ}}\right) =
sin^{-1}\left(\frac{tanθ}{\sqrt{sec^2θ}}\right)+cos^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{sec^2θ}}\right) =
sin^{-1}\left(\frac{tanθ}{secθ}\right)+cos^{-1}\left(\frac{1}{secθ}\right) =
sin^{-1}\left(\frac{\frac{sinθ}{cosθ}}{\frac{1}{cosθ}}\right)+cos^{-1}\left(cosθ\right) =
sin^{-1}\left(sinθ\right)+cos^{-1}\left(cosθ\right) Now, 0 < x < ∞
=> 0 < tan θ < ∞
=> 0 < θ < π/2
So, y = θ + θ
= 2θ
= 2 tan−1 x
Now, L.H.S. =
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}\left(2tan^{−1}x\right) =
\frac{2}{1+x^2} = R.H.S.
Hence proved.
Question 37 Differentiate the following with respect to x :
(i) cos−1 (sin x)
Solution:
We have, y = cos−1 (sin x)
=
cos^{−1}(cos(\frac{π}{2}-x)) =
\frac{π}{2}-x Differentiating with respect to x, we get,
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(\frac{π}{2}-x) = 0 − 1
= −1
(ii) cot^{−1}\left(\frac{1-x}{1+x}\right)
Solution:
We have, y =
cot^{−1}\left(\frac{1-x}{1+x}\right) On putting x = tan θ, we get,
y=cot^{−1}\left(\frac{1-tanθ}{1+tanθ}\right) =
cot^{−1}\left(\frac{tan\frac{π}{4}-tanθ}{1+tan\frac{π}{4}tanθ}\right) =
cot^{−1}\left(tan(\frac{π}{4}-θ)\right) =
cot^{−1}\left(cot(\frac{π}{2}-\frac{π}{4}+θ)\right) =
cot^{−1}\left(cot(\frac{π}{4}+θ)\right) =
\frac{π}{4}+θ =
\frac{π}{4}+tan^{-1}x Differentiating with respect to x, we get,
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(\frac{π}{4}+tan^{-1}x) = 0 +
\frac{1}{1+x^2} =
\frac{1}{1+x^2}
Question 38. Differentiatey=cot^{-1}\left[\frac{\sqrt{1+sinx}+\sqrt{1-sinx}}{\sqrt{1+sinx}-\sqrt{1-sinx}}\right] , 0 < x < π/2 with respect to x.
Solution:
We have,
y=cot^{-1}\left[\frac{\sqrt{1+sinx}+\sqrt{1-sinx}}{\sqrt{1+sinx}-\sqrt{1-sinx}}\right] =
cot^{-1}\left[\frac{(\sqrt{1+sinx}+\sqrt{1-sinx})^2}{(\sqrt{1+sinx}-\sqrt{1-sinx})(\sqrt{1+sinx}+\sqrt{1-sinx})}\right] =
cot^{-1}\left[\frac{1+sinx+1-sinx+2(\sqrt{1+sinx})(\sqrt{1-sinx})}{1+sinx-1+sinx}\right] =
cot^{-1}\left[\frac{2+2(\sqrt{1-sin^2x})}{2sinx}\right] =
cot^{-1}\left[\frac{2+2cosx}{2sinx}\right] =
cot^{-1}\left[\frac{1+cosx}{sinx}\right] =
cot^{-1}\left[\frac{2cos^2\frac{x}{2}}{2sin\frac{x}{2}cos\frac{x}{2}}\right] =
cot^{-1}\left[cot\frac{x}{2}\right] =
\frac{x}{2} Differentiating with respect to x, we get,
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(\frac{x}{2}) =
\frac{1}{2}
Question 39. Ify=tan^{-1}\left(\frac{2x}{1-x^2}\right)+sec^{-1}\left(\frac{1+x^2}{1-x^2}\right) , x > 0, prove that\frac{dy}{dx}=\frac{4}{1+x^2} .
Solution:
We have,
y=tan^{-1}\left(\frac{2x}{1-x^2}\right)+sec^{-1}\left(\frac{1+x^2}{1-x^2}\right) =
tan^{-1}\left(\frac{2x}{1-x^2}\right)+cos^{-1}\left(\frac{1-x^2}{1+x^2}\right) On putting x = tan θ, we get,
y =
tan^{-1}\left(\frac{2tanθ}{1-tan^2θ}\right)+cos^{-1}\left(\frac{1-tan^2θ}{1+tan^2θ}\right) =
tan^{-1}\left(\frac{\frac{2sinθ}{cosθ}}{1-\frac{sin^2θ}{cos^2θ}}\right)+cos^{-1}\left(\frac{1-\frac{sin^2θ}{cos^2θ}}{1+\frac{sin^2θ}{cos^2θ}}\right) =
tan^{-1}\left(\frac{\frac{2sinθ}{cosθ}}{\frac{cos^2θ-sin^2θ}{cos^2θ}}\right)+cos^{-1}\left(\frac{\frac{cos^2θ-sin^2θ}{cos^2θ}}{\frac{cos^2θ+sin^2θ}{cos^2θ}}\right) =
tan^{-1}\left(\frac{\frac{2sinθ}{cosθ}}{\frac{cos^2θ-(1-cos^2θ)}{cos^2θ}}\right)+cos^{-1}\left(\frac{\frac{cos^2θ-(1-cos^2θ)}{cos^2θ}}{\frac{1}{cos^2θ}}\right) =
tan^{-1}\left(\frac{\frac{2sinθ}{cosθ}}{\frac{2cos^2θ-1}{cos^2θ}}\right)+cos^{-1}\left(\frac{\frac{2cos^2θ-1}{cos^2θ}}{\frac{1}{cos^2θ}}\right) =
tan^{-1}\left(\frac{\frac{2sinθ}{cosθ}}{\frac{cos2θ}{cos^2θ}}\right)+cos^{-1}\left(\frac{\frac{cos2θ}{cos^2θ}}{\frac{1}{cos^2θ}}\right) =
tan^{-1}\left(\frac{2sinθcosθ}{cos2θ}\right)+cos^{-1}\left(cos2θ\right) =
tan^{-1}\left(\frac{sin2θ}{cos2θ}\right)+cos^{-1}\left(cos2θ\right) =
tan^{-1}\left(tan2θ\right)+cos^{-1}\left(cos2θ\right) Here, 0 < x < ∞
=> 0 < tan θ < ∞
=> 0 < θ < π/2
=> 0 < 2θ < π
So, y = 2θ + 2θ
= 4θ
= 4 tan−1 x
Now, L.H.S. =
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}\left(4tan^{−1}x\right) =
\frac{4}{1+x^2} = R.H.S.
Hence proved.
Question 40. Ify=sec^{-1}\left(\frac{x+1}{x-1}\right)+sin^{-1}\left(\frac{x-1}{x+1}\right) , x > 0, find\frac{dy}{dx} .
Solution:
We have,
y=sec^{-1}\left(\frac{x+1}{x-1}\right)+sin^{-1}\left(\frac{x-1}{x+1}\right) =
cos^{-1}\left(\frac{x-1}{x+1}\right)+sin^{-1}\left(\frac{x-1}{x+1}\right) =
\frac{π}{2} Differentiating with respect to x, we get,
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(\frac{π}{2}) = 0
Question 41. Ify=sin\left[2tan^{-1}\sqrt{(\frac{1-x}{1+x})}\right] , find\frac{dy}{dx} .
Solution:
We have,
y=sin\left[2tan^{-1}\sqrt{(\frac{1-x}{1+x})}\right] On putting x = cos 2θ, we get,
y=sin\left[2tan^{-1}\sqrt{(\frac{1-cos2θ}{1+cos2θ})}\right] =
sin\left[2tan^{-1}\sqrt{(\frac{2sin^2θ}{2cos^2θ})}\right] =
sin\left[2tan^{-1}(\sqrt{tan^2θ})\right] =
sin\left[2tan^{-1}(tanθ)\right] =
sin\left(2θ\right) =
sin\left(2×\frac{1}{2}cos^{-1}x\right) =
sin\left(cos^{-1}x\right) =
sin\left(sin^{-1}(\sqrt{1-x^2})\right) =
\sqrt{1-x^2} Differentiating with respect to x, we get,
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(\sqrt{1-x^2}) =
\frac{-2x}{2\sqrt{1-x^2}} =
\frac{-x}{\sqrt{1-x^2}}
Question 42. If y=cos^{-1}(2x)+2cos^{-1}(\sqrt{1-4x^2}) , 0 < x < 1/2, find\frac{dy}{dx} .
Solution:
We have,
y=cos^{-1}(2x)+2cos^{-1}(\sqrt{1-4x^2}) On putting 2x = cos θ, we get,
y=cos^{-1}(cosθ)+2cos^{-1}(\sqrt{1-cos^2θ}) =
cos^{-1}(cosθ)+2cos^{-1}(sinθ) =
cos^{-1}(cosθ)+2cos^{-1}(cos(\frac{π}{2}-θ)) Now, 0 < x < 1/2
=> 0 < 2x < 1
=> 0 < cos θ < 1
=> 0 < θ < π/2
and 0 > −θ > −π/2
=> π/2 > (π/2 −θ) > 0
So, y =
θ+2(\frac{π}{2}-θ) = π − θ
= π − cos−1 (2x)
Differentiating with respect to x, we get,
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(π−cos^{−1}(2x)) =
0-\left(\frac{-2}{\sqrt{1-(2x)^2}}\right) =
\frac{2}{\sqrt{1-4x^2}}
Question 43. If the derivative of tan−1 (a + bx) takes the value of 1 at x = 0, prove that 1 + a2 = b.
Solution:
We have, y = tan−1 (a + bx)
Differentiating with respect to x, we get,
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(tan^{−1}(a + bx)) =
\frac{b}{1+(a+bx)^2} At x = 0, we have,
=>
\frac{b}{1+(a+b(0))^2} = 1=>
\frac{b}{1+a^2} = 1=> 1 + a2 = b
Hence proved.
Question 44. Ify=cos^{-1}(2x)+2cos^{-1}(\sqrt{1-4x^2}) , −1/2 < x < 0, find\frac{dy}{dx} .
Solution:
We have,
y=cos^{-1}(2x)+2cos^{-1}(\sqrt{1-4x^2}) On putting 2x = cos θ, we get,
y=cos^{-1}(cosθ)+2cos^{-1}(\sqrt{1-cos^2θ}) =
cos^{-1}(cosθ)+2cos^{-1}(sinθ) =
cos^{-1}(cosθ)+2cos^{-1}(cos(\frac{π}{2}-θ)) Now, −1/2 < x < 0
=> −1 < 2x < 0
=> −1 < cos θ < 0
=> π/2 < θ < π
and −π/2 > −θ > −π
=> 0 > (π/2 −θ) > −π/2
So, y =
θ+2(-\frac{π}{2}+θ) = −π + 3θ
= −π + 3 cos−1 (2x)
Differentiating with respect to x, we get,
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(−π+3cos^{−1}(2x)) = 0 +
\frac{-6}{\sqrt{1-(2x)^2}} =
\frac{-6}{\sqrt{1-4x^2}}
Question 45. Ify=tan^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+x}-\sqrt{1-x}}{\sqrt{1+x}+\sqrt{1-x}}\right) , find\frac{dy}{dx} .
Solution:
We have,
y=tan^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+x}-\sqrt{1-x}}{\sqrt{1+x}+\sqrt{1-x}}\right) On putting x = cos 2θ, we get,
y=tan^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+cos2θ}-\sqrt{1-cos2θ}}{\sqrt{1+cos2θ}+\sqrt{1-cos2θ}}\right) =
tan^{-1}\left(\frac{\sqrt{2cos^2θ}-\sqrt{2sin^2θ}}{\sqrt{2cos^2θ}+\sqrt{2sin^2θ}}\right) =
tan^{-1}\left(\frac{\sqrt{2}(cosθ-sinθ)}{\sqrt{2}(cosθ+sinθ)}\right) =
tan^{-1}\left(\frac{\frac{cosθ-sinθ}{cosθ}}{\frac{cosθ+sinθ}{cosθ}}\right) =
tan^{-1}\left(\frac{1-tanθ}{1+tanθ}\right) =
tan^{-1}\left(\frac{tan\frac{π}{4}-tanθ}{1+tan\frac{π}{4}tanθ}\right) =
tan^{-1}\left(tan(\frac{π}{4}-θ)\right) =
\frac{π}{4}-θ =
\frac{π}{4}-\frac{1}{2}cos^{-1}x Differentiating with respect to x, we get,
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(\frac{π}{4}-\frac{1}{2}cos^{-1}x) = 0 −
\left(\frac{-1}{2\sqrt{1-x^2}}\right) =
\frac{1}{2\sqrt{1-x^2}}
Question 46. If y=cos^{-1}\left(\frac{2x-3\sqrt{1-x^2}}{\sqrt{13}}\right) , find\frac{dy}{dx} .
Solution:
We have,
y=cos^{-1}\left(\frac{2x-3\sqrt{1-x^2}}{\sqrt{13}}\right) On putting x = cos θ, we get,
y=cos^{-1}\left(\frac{2cosθ-3\sqrt{1-cos^2θ}}{\sqrt{13}}\right) =
cos^{-1}\left(\frac{2cosθ-3sinθ}{\sqrt{13}}\right) =
cos^{-1}\left(\frac{2}{\sqrt{13}}cosθ-\frac{3}{\sqrt{13}}sinθ\right) Let
cosØ=\frac{2}{\sqrt{13}} => sin Ø =
\sqrt{1-cos^2Ø} => sin Ø =
\sqrt{1-\left(\frac{2}{\sqrt{13}}\right)^2} => sin Ø =
\sqrt{1-\frac{4}{13}} => sin Ø =
\sqrt{\frac{9}{13}} => sin Ø =
\frac{3}{\sqrt{13}} So, y =
cos^{-1}\left(cosØcosθ-sinØsinθ\right) =
cos^{-1}\left(cos(Ø+θ)\right) = Ø + θ
=
cos^{-1}\left(\frac{2}{\sqrt{13}}\right)+cos^{-1}x Differentiating with respect to x, we get,
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(cos^{-1}\left(\frac{2}{\sqrt{13}}\right)+cos^{-1}x) = 0 +
\left(\frac{-1}{\sqrt{1-x^2}}\right) =
\frac{-1}{\sqrt{1-x^2}}
Question 47. Differentiatey=sin^{-1}\left[\frac{2^{x+1}×3^x}{1+(36)^x}\right] with respect to x.
Solution:
We have,
y=sin^{-1}\left[\frac{2^{x+1}×3^x}{1+(36)^x}\right] =
sin^{-1}\left[\frac{2×2^x×3^x}{1+(36)^x}\right] =
sin^{-1}\left[\frac{2×6^x}{1+(6)^{2x}}\right] On putting 6x = tan θ, we get,
=
sin^{-1}\left[\frac{2tanθ}{1+tan^2θ}\right] =
sin^{-1}\left[\frac{\frac{2sinθ}{cosθ}}{1+\frac{sin^2θ}{cos^2θ}}\right] =
sin^{-1}\left[\frac{\frac{2sinθ}{cosθ}}{\frac{cos^2θ+sin^2θ}{cos^2θ}}\right] =
sin^{-1}\left[\frac{\frac{2sinθ}{cosθ}}{\frac{1}{cos^2θ}}\right] =
sin^{-1}\left[{\frac{2sinθcos^2θ}{cosθ}}\right] =
sin^{-1}\left(2sinθcosθ\right) =
sin^{-1}\left(sin2θ\right) = 2θ
= 2 tan−1 (6x)
Differentiating with respect to x, we get,
\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(2tan^{−1}(6x)) =
\frac{2×6^xlog6}{1+(6^x)^2} =
\frac{2×6^xlog6}{1+36^x}
Summary
This section likely covers more advanced and complex topics such as:
- Differentiation of complex composite functions
- Higher-order derivatives of implicit functions
- Applications of differentiation in optimization problems
- Differentiation involving hyperbolic functions
- Leibniz's theorem for nth order derivatives