ΣΤΑΣΗ ΒΥΡΩΝΑ ΠΑΙΔΕΙΑ

 

Επισκεφτείτε https://www.stasivyrona.gr/

 

 

 

Ο Δημήτρης Γληνός υπήρξε μια πολυσύνθετη προσωπικότητα. Ήταν, σύμφωνα με τους χαρακτηρισμούς συνεργατών και μαθητών του, παιδαγωγός, φιλόσοφος και δάσκαλος. Οι απόψεις του Γληνού για τον Έλληνα δάσκαλο 67 χρόνια μετά τον θάνατό του εξακολουθούν να είναι ακόμη επίκαιρες και να αποτελούν μάλιστα αντικείμενο μελέτης.
Ορίζοντας την παλιότερη θέση του δασκάλου, τον οποίο θεωρούσε σημαντικότατο και πολυτιμότατο συντελεστή του εκπαιδευτικού έργου και κατ' επέκταση εργάτη της προόδου του έθνους, επεσήμανε: «o Έλλην διδάσκαλος παντός βαθμού υπήρξε και αυτός θύμα πολλαπλής δουλείας, δουλείας πνευματικής, δουλείας οικονομικής, δουλείας ηθικής. Υπήρξεν εποχή καθ' ην ο διδάσκαλος εάν μεν ήθελε να είνε τίμιος και ενσυνείδητος έπρεπε να είνε και μάρτυς και αν δεν ήθελε να είνε μάρτυς, έπρεπε να είνε επιτήδειος κόλαξ, αφρονημάτιστος, ασυνείδητος, εκμεταλευτής».
Ο Γληνός ήταν πεπεισμένος ότι τα αίτια αυτής της ηθικής και κοινωνικής κατάπτωσης του δασκάλου μπορούσαν να αρθούν με την οικονομική αναβάθμιση, τη μόρφωση και την επιμόρφωσή του καθώς και με τη διοικητική αποκέντρωση των υπηρεσιών της Παιδείας. Σε άρθρο του που πρωτοδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΝΕΑ ΕΛΛΑΣ στο διάστημα 18 Μάρτη-15 Απρίλη 1914 μαζί με άλλα άρθρα έγραφε σχετικά: «Και είνε πασίγνωστον, ότι άμα εξασφαλίσης προοδευτικόν, ειλικρινή, μορφωμένον, ζηλωτήν διδάσκαλον ενδιαφερόμενον περί του έργου του, διαρκώς ανασκοπούντα καί βελτιώνοντα αυτόν, άμα εξασφαλίσης διδάσκαλον, διανοητικώς, ηθικώς καί οικονομικώς ελεύθερον και αυτοτελή, εξασφάλισες ήδη τα εννέα δέκατα της επιτυχίας του εκπαιδευτικού έργου».
Σε κείμενά του, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Αγωγή, αναφέρθηκε στη σχέση που συνδέει άμεσα την αναγέννηση της ελληνικής παιδείας με τον ενεργητικό ρόλο, που οφείλει να αναλάβει ο Έλληνας δάσκαλος, ως σημαντικότατο μέλος της εκπαιδευτικής κοινότητας. Παράλληλα, έδειξε το δρόμο στον οποίο οφείλουν να οδηγηθούν τα εκπαιδευτικά ζητήματα, διατυπώνοντας κατ' αρχάς την άποψη ότι πρέπει να σταματήσει η προσωνυμία «δάσκαλος», που σημαίνει τον φορέα «πάσης πνευματικής μικρότητος, κοινωνικής ταπεινώσεως, πενιχρότητος και ευτελείας», ώστε αυτή να αποκτήσει το πραγματικό της νόημα, σύμφωνα με το οποίο ο δάσκαλος «Έχει τό βλέμμα εστραμμένον προς τας κορυφάς, τας οποίας φωτίζει ο ήλιος πρώτα. Το βλέμμα εστραμμένον προς την φιλοσοφίαν και την επιστήμην. Σ' αυτό το σημείο, ο δάσκαλος ανάπτει την λαμπάδα του πρώτος από την λαμπάδα του φιλοσόφου, του κοινωνιολόγου, του επιστήμονος ερευνητού».
Οι απόψεις του αυτές ανακαλύπτουν την προσπάθεια που κατέβαλε ώστε να διαλυθεί η πλάνη που καλλιεργούσαν συστηματικά συντηρητικοί κύκλοι, οι οποίοι ήθελαν το δάσκαλο απαθή θεατή, άψυχο διεκπεραιωτή του νεκρού πνεύματος των διαταγών και των νόμων, παθητικό εκτελεστικό όργανο. Έγραφε, σχετικά, στο περιοδικό Αυγή: «Ο δάσκαλος όχι μόνο πρέπει να έχη γνώμη και πίστη για το έργο του, αλλά και υποχρέωση ιερή να τρέφει τη μέριμνα του μέλλοντος και να βοηθάει με όλη του τη δύναμη την καλυτέρευση του παρόντος». Λίγο πριν κυκλοφορήσει το περιοδικό η Αναγέννηση και σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Διδασκαλικόν Βήμα, δηλώνει γι' αυτό την απόφασή του «να σταθή δίπλα στον Έλληνα δάσκαλο και να του χορηγήση της επιστήμης και της φιλοσοφημένης σκέψης τα μέσα».
Έτσι, στο πρόγραμμα για την παιδεία που καταγράφει στις σελίδες του περιοδικού Αναγέννηση, το οποίο, ας σημειωθεί, λειτούργησε ως ο προμαχώνας του κοινωνικού δημοτικισμού για την πνευματική ανάπλαση του έθνους και προπύργιο για τη λαϊκή εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, επισημαίνει: «Να δοθή η πρεπούμενη σημασία στον κυριώτατο εργάτη της παιδείας, το δάσκαλο. Όχι μόνο η μόρφωσή του για όλες τις βαθμίδες της Παιδείας πρέπει να είνε βαθειά, πλούσια και επιστημονική, μα και η θέση του μέσα στόν κύκλο των λειτουργών της πολιτείας αντάξια με το προσφερόμενο υψηλότατο έργο, χωρίς να υπάρχη καμμιά κατ' αρχήν διάκριση ανάμεσα στους εργάτες της κατώτερης και της ανώτερης παιδείας».
Η θεώρηση του δασκάλου, ως τον πολυτιμότατο και σημαντικότατο παράγοντα για την ευόδωση του εκπαιδευτικού έργου, οδηγούσε συχνά το Γληνό στη γνωστοποίηση των δικών του προτάσεων για την αναβάθμιση της θέσης του δάσκαλου και μέσω αυτού την αναβάθμιση της ελληνικής εκπαίδευσης.
Πρωταρχικής σημασίας ζήτημα για τον Γληνό ήταν η οικονομική αναβάθμιση του δασκάλου, ώστε να σταματήσει να ασχολείται με ιδιωτικές παραδόσεις και άλλες εργασίες που προσβάλλουν τόσο το κύρος όσο και το έργο του. Αναφερόμενος, έτσι, στην αναγκαιότητα να απαλλαγεί ο δάσκαλος από τα οικονομικά προβλήματα, παρατηρούσε: «Και δεν πρέπει να θεωρηθή υπερβολή, εάν ισχυρισθή τις, ότι η οικονομική ενίσχυσις του δασκάλου πρέπει να είνε ακόμη γενναιότερα. Είνε χρήμα, το οποίον η ορθή παιδεία θα αποδώσει εις την πολιτείαν και την κοινωνίαν πολλαπλάσιον».
Όσον αφορά την ηθική και πνευματική χειραφέτηση του δασκάλου, ο Γληνός δεχόταν ότι θα επιτευχθούν τόσο με την διοικητική αποκέντρωση, η οποία δεν πρέπει να αφορά μόνο τα διοικητικά ζητήματα, αλλά και τα ζητήματα των προγραμμάτων, των διδακτικών βιβλίων και γενικά όλου του οργανισμού της Παιδείας, όσο και με την αποστολή εκατοντάδων νέων στην Ευρώπη για την εξειδικευμένη μόρφωσή τους. Για το λόγο αυτό σημείωνε: «Δεν είνε ανάγκη πολλών λόγων βεβαίως διά να πεισθώσιν οι δάσκαλοι ότι πρέπει να περιφρουρήσωσι τήν διοικητικήν αποκέντρωσιν ως κόρην οφθαλμού». «Η μόνη λύσις είνε η κατάλυσις του μονοπωλίου της Ευρωπαϊκής μορφώσεως διά της αποστολής εκατοντάδων νέων εις την Ευρώπην».
Πρωταρχικής, επίσης, σημασίας ζήτημα ήταν για το Γληνό η μέριμνα για τη συνεχή επιμόρφωση των δασκάλων, που όπως είδαμε, τη θεωρούσε ως βασική προϋπόθεση για την επιτυχία του εκπαιδευτικού έργου. Γι' αυτό υπογράμμιζε: «Να αναδιοργανωθούν ριζικά οι Πανεπιστημιακές σχολές πού μορφώνουν δασκάλους, καθώς και τα Διδασκαλεία και να γίνουν σοβαρές εκπαιδευτικές αποστολές στο εξωτερικό».
Εξ' άλλου, μεγάλη σημασία, εκτός από την επιμόρφωση των δασκάλων, έδωσε ο Γληνός και στη συνεργασία όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης, από το Δημοτικό μέχρι το Πανεπιστήμιο, και γι' αυτό έγραφε στο περιοδικό Δελτίο του Εκπαιδευτικού Ομίλου: «Aν οργανωθούν οι δάσκαλοι κάθε βαθμού, αν οργανωθούν μ' ενωτικό δεσμό τη βαθιά επίγνωση του έργου τους και της σημασίας του για την κοινωνία, αν ενωθούν γύρω σε ιδέες και όχι μόνο γύρω σε μικροσυμφέροντα, αν πιστέψουν στον εαυτό τους και στην αποστολή τους μπορούν να κατορθώσουν όχι μόνο το σεβασμό να εμπνεύσουν, μα και όλη την παιδεία και ολόκληρο το λαό να υψώσουν».
Ο Γληνός ήθελε το δάσκαλο παντού στην πρώτη γραμμή της προόδου. Γράφει χαρακτηριστικά: «Αυτός ηγήτωρ, αυτός κηρυξ, αυτός σκαπανεύς της. Παράλληλα όμως ήθελε να αλλάξει και το σχολείο χαρακτηρίζοντας το παλιό σχολείο ως «σχολείον φυλακή και το σχολείον υπνωτήριον, το σχολείον των λόγων, των γραμματικών και των κενών φράσεων, το σχολείον οδοστρωτήρα και προκρούστη των ψυχών, το σχολείον το αφρονιμάτιστον, το σχολείον που δίδει χαρτιά και τίποτε άλλο, το σχολείον το περιφρονούμενον από μαθητές, από γονείς, από κοινωνία και πολιτεία».
Ένας από τους σημαντικούς λόγους διαφωνίας και αιτία διάσπασης του Εκπαιδευτικού Ομίλου ήταν και οι αντίθετες αντιλήψεις, που είχαν ο Δελμούζος και ο Γληνός, σχετικά με το ρόλο το δασκάλου και την ελευθερία που έπρεπε να έχει.
Ο Δελμούζος και οι συντηρητικοί του Ομίλου έλεγαν ότι «ο δάσκαλος, ούτε μπορεί, ούτε είνε σωστό να δεχτή αντιλήψεις, που τον βγάζουν έξω από το έργο του και τον κάνουν πολιτικό». Υποστήριζαν ακόμη, ότι ο δάσκαλος «πρέπει να θεωρή το κράτος για εργοδότη του και τον εαυτό του για εργάτη» αφαιρώντας έτσι τον καθαρά ιδεολογικό χαρακτήρα της σχέσης δάσκαλου - κράτους. Έπαυαν έτσι, το δάσκαλο από ιεροφάντη μιας κοινωνικής λειτουργίας και τον έκαναν άψυχο μισθωτό όργανο, έναν εργάτη με συμφέροντα αντίθετα προς τον εργοδότη του, και μάλιστα χωρίς την κυριότερη προϋπόθεση της προσωπικότητάς του, την ελεύθερη σκέψη.
Το βαθύτερο νόημα της επιχειρηματολογίας των συντηρητικών ήταν πως «ο δάσκαλος δεν θα μπορή να είνε μέλος του εκπαιδευτικού ομίλου, αν γίνη σωματείο προοδευτικό, Όπως τον θέλουν οι ριζοσπαστικοί και ακόμα περισσότερο, πώς το κράτος έχει το δικαίωμα και να εμποδίση με τη βία και να τιμωρήση το δάσκαλο, που θα ήθελε να είναι μέλος ενός τέτιου σωματείου». Ύψωσαν έτσι την κρατική βία σε φόβητρο και εμπόδιο στην ελεύθερη σκέψη, συμπληρώνοντας μ' αυτό τον τρόπο την αντιδραστική μεταστροφή τους προς την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση.
Αντίθετα με τις απόψεις αυτές, ο Γληνός και οι προοδευτικοί του Ομίλου υποστήριζαν σθεναρά «πώς ο δάσκαλος δε γίνεται ποτέ πολιτικός με το να σκέφτεται, πως θα καλυτερέψη η παιδεία και να ζητάη να φωτίση και τούς άλλους, έτσι πού η σκέψη του να γίνη αναγνωρισμένη πράξη η κατάσταση. Έτσι μόνο εχτελεί σωστά το χρέος του απέναντι και στο Κράτος και στην κοινωνία». Ο Γληνός και οι Ριζοσπαστικοί του Ομίλου τόνιζαν, έτσι, ότι οποιαδήποτε αντίθετη αντίληψη μετατρέπει το δάσκαλο σε πνευματικό προλετάριο, που δουλεύει μηχανικά για να κερδίσει ένα κομμάτι ψωμί, και διατύπωσαν τις παραπάνω αντιλήψεις στην ακόλουθη αρχή: «Φυσικός και κύριος εργάτης της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης είνε ο δάσκαλος. Επομένως ο εκπαιδευτικός όμιλος φρονή, ότι ο δάσκαλος χωρίς να παραβαίνη τους νόμους και τα προγράμματα του Κράτους κατά την εχτέλεση του έργου του μέσα στα σχολειό, έχει όχι μόνο το δικαίωμα της ελεύτερης σκέψης μα ακόμα και το δικαίωμα σαν άτομο και σαν ομάδα να διαφωτίζη την κοινωνία και να συντελή στήν αναμόρφωση της παιδείας».
Έτσι, ο Γληνός, επισημαίνοντας τις αδυναμίες, τα τρωτά και τα κακώς κείμενα, προτάσσει και τη δική του «θεραπεία»:
«Πρέπει να λείψη η εκπαιδευτική και διδασκαλική κακοδαιμονία.
Εν τη ενώσει η δύναμις.
Τους κυβερνώντας πρέπει να τούς διαφωτίσωμεν, εμείς πρέπει να τους καθοδηγήσωμεν. Εκ των κάτω το φώς.
Καί ευτυχή τά έθνη εις τα οποία τα τοιχώματα του σχολείου δεν γίνονται τείχη σινικά αποκλείοντα την ζωήν.
Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι ο Γληνός:
Ξεσκέπασε το μάταιο, αντιδραστικό και βλαβερό ρόλο του δασκάλου, που αδιαφορεί για οτιδήποτε πέρα από το επίσημο πρόγραμμα.
Αξίωσε από τους δασκάλους να έχουν το βλέμμα τους στραμμένο προς τη ζωή και ανοιχτή την ψυχή τους προς τα κελεύσματά της.
Αγωνίστηκε για να πείσει το δάσκαλο για το ρόλο που έπρεπε να παίξει και που για το Γληνό δεν ήταν άλλος από το ρόλο του «κοινωνικού αναμορφωτή» και «απόστολου μιας θρησκείας ιδεών».
Παρότρυνε τους δασκάλους να στηρίξουν το Σχολείο Εργασίας, στο οποίο κυριαρχούσε η κριτική σκέψη και η δημιουργική εργασία.
Ζήτησε από τους δασκάλους να αγωνιστούν για να περάσει η συνολική αποκέντρωση και αυτοδιοίκηση.
Οι απόψεις του Δ. Γληνού για το δάσκαλο εξακολουθούν και σήμερα να είναι επίκαιρες. Οι εκπαιδευτικοί, που διαβάζουμε τα κείμενα αυτά βλέπουμε, και σήμερα ακόμη, να βαραίνουν τη μοίρα της εκπαίδευσης πολλά δεινά από όσα περιέγραφε ο Γληνός. Η παιδαγωγική του προσφορά, τα ιδεολογικά-επιστημονικά κριτήρια που χρησιμοποιεί για να περιγράψει την προσωπικότητα και το έργο του έλληνα δασκάλου παραμένουν επίκαιρα και χρήσιμα και μπορούν ακόμη να συντελέσουν στη διαμόρφωση του ενιαίου και αντιαυταρχικού σχολείου στην υπηρεσία των λαϊκών αναγκών.

Έκθεση του μαθητή της 6ης δημοτικού Πέτρου Σαλ…

Σκέφτομαι και γράφω: «Η δημοκρατία στην Ελλάδα σήμερα».

Η δημοκρατία γεννήθηκε πρώτη φορά πριν από χιλιάδες χρόνια στην Ελλάδα και μετά απλώθηκε σ’ όλο τον κόσμο πολύ γρήγορα, παρόλο που δεν υπήρχε Ιντερνετ. Η δημοκρατία είναι το πιο σπουδαίο από τα πολιτεύματα, είναι πολύ καλό πράγμα. Αν δεν ήταν, θα την είχαμε καταργήσει όπως τα θερμόμετρα με τον υδράργυρο.

Δημοκρατία στην Ελλάδα σήμερα σημαίνει να μπορείς να λες ελεύθερα τη γνώμη σου, φτάνει να συμφωνεί μαζί σου ο Πρετεντέρης, η Τρέμη και ο Πρωτοσάλτης. Δημοκρατία επίσης είναι να μπορείς να διαδηλώνεις ελεύθερα για ό, τι πράγμα θέλεις.

Υπάρχουν χιλιάδες διαδηλώσεις για να πηγαίνεις κάθε τόσο. Θα ήθελα κι εγώ να πάω σε μια διαδήλωση που θα λέει ότι μπορούμε να τρώμε ελεύθερα σουβλάκια, τσίζμπουρκερ και άλλα σκατοφαγιά κάθε μέρα κι όχι 1 φορά το μήνα, αλλά δεν έχει φτιαχτεί ακόμα τέτοια διαδήλωση. Σ’ αυτές που γίνονται σήμερα οι μεγάλοι διαδηλώνουν για το ίδιο πράγμα αλλά ξεχωριστά.

Άμα βρεθούνε όλοι αυτοί που κατεβαίνουν στους δρόμους μαζί, μπορεί να τσακωθούνε και να αρχίσουνε τις μπουνιές. Στις διαδηλώσεις περνάς ωραία, είναι σκέτη περιπέτεια, αρκεί να φοράς μάσκα, γυαλιά και να αντέχεις το ξύλο. Οι μεγάλοι που πηγαίνουν σ’ αυτές καλά θα κάνουν να αγοράζουν δικά τους γυαλιά γιατί την τελευταία φορά που πήγε ο μπαμπάς μου, μου πήρε τα γυαλιά του κολυμβητηρίου για να μην τον τσούζουν τα μάτια του και μου τα έχασε. Εγώ νεύριασα και μετά …τσακώθηκε με τη μαμά που τον έλεγε άχρηστο και πως αν ήταν άξιος θα έτρωγε κι αυτός μερικά λεφτά από αυτά που τρώγανε και οι άλλοι και τώρα δε θα αναγκαζόταν να τρέχει στις διαδηλώσεις, και να τρώει ξύλο, 40 χρονών άνθρωπος, αλλά δεν πολυκατάλαβα τι εννοούσε.

Στη Δημοκρατία ψηφίζεις όποιον θέλεις για να γίνει βουλευτής και μετά άμα δε σου αρέσει μπορείς να τον βρίσεις, να τον φασκελώσεις ή να του πετάξεις αυγό ελεύθερα. Αυτός όμως όσες βρισιές κι αν ακούσει δεν το κουνάει από τη θέση του, δεν καταλαβαίνει Χριστό. Οι διαφορετικοί βουλευτές μέσα στη Βουλή φωνάζουν, τσακώνονται, κάνουν τους εχθρούς και τους μαλωμένους και καμιά φορά βρίζουν ο ένας τον άλλο. Ένας είπε τους άλλους γαϊδούρια προκαιρού και μετά αυτοί τον κάνανε Υπουργό. Άρα στη Δημοκρατία μπορείς να βρίζεις ελεύθερα άμα είσαι μεγάλος. Άμα πάλι είσαι μικρός, μπορεί να σε βάλει η δασκάλα τιμωρία γιατί είπες το Θοδωρή, μαλακοπίτουρα.

Σήμερα στην Ελλάδα έχουμε Δημοκρατία που είναι καλή. Το αντίθετο της Δημοκρατίας είναι η Χούντα που είναι κακή. Είναι αυτή που είχε ο μπαμπάς όταν ήταν μικρός. Στη Χούντα δεν κάνουν εκλογές και δεν κλείνουν τα σχολεία 4 μέρες. Ούτε τώρα κάνουμε εκλογές γιατί θα είναι καταστροφή για τον τόπο, λένε όλοι στις τηλεοράσεις, που δε θέλουν να χάνουμε μαθήματα και να μείνουμε αγράμματοι. Σήμερα έχουμε για πρωθυπουργό έναν πολύ καλό κύριο τον Παπαδήμο που αρέσει πολύ στη γιαγιά γιατί είναι σοβαρός, όμορφος, τα λέει ωραία απέξω χωρίς να τα διαβάζει σαν τον προηγούμενο, και έχει έρθει απ’ το εξωτερικό. Η γιαγιά που έχει Αλσχάιμερ νομίζει ότι είναι ο βασιλιάς και απορεί γιατί δε φοράει στολή. Το βασιλιά δεν τον είχε ψηφίσει κανείς για να μας κυβερνά, αλλά ούτε και τούτον τον έχει ψηφίσει κανείς, γι αυτό μπερδεύεται η γιαγιά.

Δημοκρατία ακόμα είναι να κάνεις ότι λένε οι πιο πολλοί. Στο σχολείο μου δεν έχουμε δημοκρατία γιατί ενώ είμαστε 25 παιδιά στην τάξη, κάνουμε πάντα αυτό που θέλει η δασκάλα μας. Στο σπίτι μας πάλι έχουμε δημοκρατία. Κάνουμε πάντα αυτό που θέλουμε ο αδερφός μου, η μαμά μου κι εγώ. Είμαστε πιο πολλοί απ’ τον μπαμπά μου. Είμαστε ο λαός. Και ο μπαμπάς είναι ένας καλός κυβερνήτης που μας ακούει.

Και στην Ελλάδα έχουμε δημοκρατία και στο σπίτι έχουμε δημοκρατία και θα ήμασταν όλοι ευτυχισμένοι αν εκτός από δημοκρατία, ο μπαμπάς είχε και δουλειά.

H πρωτοβάθμια εκπαίδευση σήμερα έχει κανείς την αίσθηση, ή μάλλον τη βεβαιότητα, ότι ακολουθεί τα βήματα και την πορεία της χώρας. Στις πλάτες της γίνεται ένα πείραμα· δοκιμάζονται αντιδράσεις δοκιμάζονται αντοχές, δοκιμάζεται η ανοχή της.

Στη χώρα όπου εκπαιδευτικοί και μαθητές άπλωναν καθημερινά την πνευματική τους περιουσία και αντάλλασαν απόψεις, γνώμες και γνώσεις, σήμερα εν πολλοίς κυριαρχεί το πρόχειρο, το ξενόφερτο, το επιφανειακό με δόσεις επιβολής και αυταρχισμού· στοιχεία και χαρακτηριστικά ξένα προς την πραγματική παιδεία, ξένα προς την κουλτούρα του εκπαιδευτικού του Δημοτικού Σχολείου, άγνωστα, αδιάφορα και επώδυνα στην ιδιοσυγκρασία και τον ψυχισμό ενός παιδιού της συγκεκριμένης ηλικίας.

Ποιες έρευνες της παιδαγωγικής επιστήμης έδειξαν τάχα ότι μαθητές και μαθήτριες από 6 μόλις ετών επιβάλλεται να παραμείνουν επί 7 ώρες στο σχολείο καθημερινά, πολλές φορές σε αίθουσες ακατάλληλες –που λειτουργούν μόνο λόγω ανάγκης- καθηλωμένοι σε ένα ελάχιστο ζωτικό χώρο, διδασκόμενοι πολλές φορές παιδαγωγικά αντικείμενα αμφίβολης χρησιμότητας και αποτελεσματικότητας για την ηλικία τους;

Ποια πορίσματα έδειξαν ότι θα πρέπει επιπροσθέτως να βαθμολογούνται για την αισθητική τους άποψη, την «υποκριτική» τους επάρκεια και τη χρήση της τεχνολογίας;

Επιχειρείται να στηθεί ένα σχολείο που προοδευτικά θα αποξενώνεται από τον ανθρώπινο συναισθηματικό παράγοντα. Ένα σχολείο στο οποίο ο εκπαιδευτικός σε εντατικούς έως εξαντλητικούς ρυθμούς θα παίξει έναν περισσότερο διαχειριστικό ρόλο και οι μαθητές αυτής της πρώτης σχολικής ηλικίας θα παίρνουν πληθώρα γνώσεων τις περισσότερες φορές άχρηστων για τις πραγματικές πνευματικές ανάγκες, αναζητήσεις και ιεραρχήσεις.

Το Υπουργείο Παιδείας ευαγγελίζεται και διαφημίζει το νέο ψηφιακό σχολείο. Υποτίθεται νέα προγράμματα, νέος τρόπος παιδαγωγικής προσέγγισης, νέα ήθη. Τόσο νέα μάλιστα που φέτος ξεκίνησε για πρώτη φορά σχολική χρονιά χωρίς βιβλία. Είναι μάλιστα πολύ πιθανόν το ίδιο ακριβώς να ξανασυμβεί του χρόνου. Τα μηνύματα που έχουμε αυτό ακριβώς μας δείχνουν.

Το γεγονός αυτό, που σόκαρε την εκπαιδευτική κοινότητα, είναι αχαρακτήριστο. Αγγίζει τα όρια της ΥΒΡΗΣ με την αρχαιοελληνική της σημασία.

Ανεξαρτήτως της όποιας δικαιολογίας ψέλλισαν τα πιο αρμόδια χείλη, η αποστέρησης των μαθητών από το βασικό τους εκπαιδευτικό υλικό για μεγάλο χρονικό διάστημα είναι γεγονός απαράδεκτο.

Καταδεικνύει την περιφρόνηση του Υπουργείου και των κυβερνήσεων προς την παιδεία. Καμία ενοχή, καμία παραίτηση, καμία ντροπή. Οι προτεραιότητες βλέπετε ήταν άλλες· παραπολιτικές διεργασίες, προσωπικές πολιτικές ανελίξεις, φιλοδοξία και ματαιοδοξία.

Χρειάστηκε για μια ακόμη φορά η στενή συνεργασία μαθητών, εκπαιδευτικών και γονέων σε αρκετές περιπτώσεις για να σώσει την κατάσταση, να κρύψει και να ντύσει το γυμνό εκπαιδευτικό σύστημα.

Οι εκπαιδευτικοί, όπως και ολόκληρος ο δημόσιος τομέας, δέχονται σήμερα ολομέτωπη επίθεση. Μισθολογικές περικοπές, συνταξιοδοτικές ανατροπές, διαχωρισμός σε εκπαιδευτικούς διαφόρων ταχυτήτων, μετακινήσεις τους σε άλλα σχολεία, συγχωνεύσεις σχολικών μονάδων με παράλληλες καταργήσεις οργανικών θέσεων. Παράλληλα γίνεται συζήτηση στα πολιτικά παρασκήνια για αύξηση του ωραρίου των εκπαιδευτικών, ίσως με περαιτέρω μείωση του μισθού τους!

Έχουμε άποψη επ’αυτού. Αντιστεκόμαστε και προσφέρουμε. Συμβάλουμε πιο αποφασιστικά στη μόρφωση και την εκπαίδευση των μαθητών. Η κοινωνία σήμερα χρειάζεται στήριξη. Τα παιδιά της σχολικής ηλικίας ακόμα μεγαλύτερη. Η κοινωνία στα δύσκολα της κατέφευγε στους δασκάλους της. Είναι άλλωστε σάρκα από τη σάρκα της. Σήμερα ως εκπαιδευτικοί πρέπει να αγωνιστούμε πάνω από πλαστούς διαχωρισμούς και ελιτισμούς, για να συμβάλουμε στη διαμόρφωση ενός πραγματικού μετώπου για την παιδεία –επιδίωξη άλλωστε της εκπαιδευτικής αριστεράς ανέκαθεν- που θα απαρτίζεται από γονείς, εκπαιδευτικούς και μαθητές της δευτεροβάθμιας.

Οι αντιθέσεις της εκπαιδευτικής κοινότητας και των κυβερνήσεων του Μνημονίου θα ενταθούν. Η σύγκρουση, όπως και σε όλα τα πεδία, θα είναι σκληρή. Η εποχή της αθωότητας πέρασε… Η εποχή της δημοκρατίας ή και της δημοκρατικής επίφασης γίνεται ταχύτατα παρελθόν. Ο διευθυντής, με νόμο που ψηφίζεται τους αμέσως επόμενους μήνες ανακηρύσσεται σε αυθεντία. Του αναγνωρίζεται πια απολύτως κυρίαρχος ρόλος. Ο αποφασιστικός ρόλος του συλλόγου διδασκόντων καταργείται και ο λόγος του φιμώνεται. Το ωράριο των εκπαιδευτικών αμφισβητείται και καταστρατηγείται. Το σχολείο συνολικά τελεί υπό διωγμό. Η κοινωνία αποψιλώνεται από τα έσχατα ερείσματα της· εξωθείται στη σύγκρουση· είναι υποχρεωμένη να αποδεχτεί την πρόκληση.

Η δημόσια δωρεάν παιδεία είναι κοινωνική απαίτηση και αίτημα διαχρονικό. Αισθανόμαστε ότι οφείλουμε να παλέψουμε για τα αυτονόητα. Να σταματήσουμε τη συρρίκνωση, το τέλμα, τη σήψη.

Για το λαό η παιδεία είναι προτεραιότητα. Να χτιστεί λιθαράκι λιθαράκι η εμπιστοσύνη όλων των φορέων και των παραγόντων της παιδείας. Να κλείσουμε της χαραμάδες άγονων αντιθέσεων ή καθοδηγούμενων συγκρούσεων. Οι μέρες της αφέλειας μας αποχαιρέτησαν… Έχουμε ευθύνες. Ας τις αναλάβουμε.

Ν.Κ

εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης

από την Πετρούπολη

Του Παύλου Χαραμή*

Οταν για πρώτη φορά τη φετινή σχολική χρονιά οι εφημερίδες έφεραν στην επιφάνεια κρούσματα υποσιτισμού παιδιών που επισημάνθηκαν σε σχολεία της χώρας, οι αρμόδιοι παράγοντες επέλεξαν την τακτική της συγκάλυψης: «Έσχατο μέσο της λαϊκίστικης προπαγάνδας» χαρακτήρισε με επιθετική ανακοίνωσή της τη σχετική ειδησεογραφία η ηγεσία του Υπ. Παιδείας τα μέσα του Οκτώβρη, επικρίνοντας εκείνους που δεν διστάζουν να χρησιμοποιήσουν ακόμη και τους ίδιους τους μαθητές» για να δημιουργήσουν προβλήματα. Σύντομα, ωστόσο, αυξήθηκαν τόσο τα σχετικά περιστατικά και τα αντίστοιχα δημοσιεύματα, ώστε περιορίστηκαν ασφυκτικά πλέον τα περιθώρια για τέτοιους χειρισμούς. Πολύ περισσότερο, καθώς πρόκειται για φαινόμενα που μέρα με τη μέρα ενισχύονται, παρακολουθώντας από κοντά τους δείκτες αύξησης της ανεργίας, της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού.

Ούτε και τότε όμως οι αρμόδιοι της τρικομματικής συγκυβέρνησης στη «Νερατζιώτισσα» έπραξαν το αυτονόητο: να εκπονήσουν κατ’ απόλυτη προτεραιότητα ένα σχέδιο άμεσης αντιμετώπισης της κατάστασης μη επιτρέποντας επ’ ουδενί την παραβίαση ενός από τα θεμελιώδη δικαιώματα του παιδιού. Προτίμησαν να μεταθέσουν την ευθύνη σε άλλα υπουργεία κάνοντας λόγο ταυτόχρονα για κάποιες περιορισμένες δυνατότητες του προγράμματος «Ζώνες Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας», που προωθεί τελευταία το Υπ. Παιδείας. Πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι, ακόμα και όταν το πρόγραμμα αυτό αναπτυχθεί πλήρως, δεν θα καλύπτει παρά ένα ελάχιστο αριθμό σχολείων της χώρας, τα οποία θα κριθεί ότι έχουν ανάγκη ιδιαίτερης στήριξης. Επιπλέον, η ως τώρα εμπειρία δείχνει ότι περιπτώσεις ακραίας φτώχειας και συνακόλουθα υποσιτισμού μπορεί να εμφανιστούν σε οποιοδήποτε σχολείο ανεξάρτητα από την περιοχή στην οποία λειτουργεί. Είναι φανερό ότι οι αρμόδιοι παράγοντες δεν μπορούν να κατανοήσουν πως τα παιδιά που υποσιτίζονται δεν μπορούν να περιμένουν πότε θα εκπονηθούν τα απαιτούμενα σχέδια από την πλευρά της πολιτείας.

Το κενό που δημιουργεί η αβελτηρία της πολιτείας ουσιαστικά καλείται να καλύψει και αυτή τη φορά η κοινωνία των πολιτών. Με πρωτεργάτες εκπαιδευτικούς που βρίσκονταν σε άμεση επαφή με το πρόβλημα αναπτύσσονται ευρύτερες πρωτοβουλίες αλληλεγγύης σε επίπεδο τοπικής κοινωνίας που συνενώνουν ποικίλους παράγοντες με ένα κοινό στόχο: Να μην υπάρξει ούτε ένα παιδί υποσιτισμένο σε οποιοδήποτε σχολείο της χώρας.

«Καλοί Σαμαρείτες» και «ληστές»: Αντιφάσεις και διλήμματα

Η οξύτητα με την οποία εμφανίζεται σήμερα το πρόβλημα της φτώχειας στα σχολεία σε συνδυασμό με την ολοκληρωτική αποδιάρθρωση ή υποβάθμιση βασικών θεσμών κοινωνικής πολιτικής καθιστά επιτακτική την ανάγκη να αναζητηθούν άμεσα λύσεις και μάλιστα στο φόντο της οικονομικής κρίσης και της πολιτικής των Μνημονίων. Η ιδιαιτερότητα της συγκυρίας, ωστόσο, φωτίζει με ένα ιδιαίτερο τρόπο πολιτικά και ηθικά διλήμματα που έχουν απασχολήσει και παλαιότερα την ανθρώπινη κοινωνία. Κάποια από αυτά επιχειρεί να συζητήσει από τις στήλες του «Βήματος» (18-12-2011) ο Νίκος Μουζέλης με αφετηρία την έννοια της κοινωνίας των πολιτών.

Σχηματικά, σύμφωνα με τον αρθρογράφο, η κυρίαρχη άποψη σήμερα οριοθετεί την κοινωνία των πολιτών κατά ένα σαφώς διακριτό τρόπο ως «… τρίτο, ενδιάμεσο χώρο μεταξύ κομματικοκρατικού συστήματος και αγοράς». Ένα χώρο που «… δεν λειτουργεί ούτε στη βάση της κομματικοκρατικής λογικής ούτε σε αυτή της αγοράς και του κέρδους». Μια από τις θετικές αντιδράσεις της κοινωνίας των πολιτών στην τρέχουσα συγκυρία είναι και ο εθελοντισμός, η εμφάνιση δηλαδή και ανάπτυξη ομάδων «από τα κάτω» με στόχο την παροχή βοήθειας προς συμπολίτες που υφίστανται ακραίες τις συνέπειες της κρίσης. Αν, τώρα, ο εθελοντισμός είναι έκφραση της κοινωνίας των πολιτών στο κοινωνικό επίπεδο, το αντίστοιχό του στο πολιτικό επίπεδο είναι «πολιτικοποιημένα άτομα που στρέφουν την πλάτη τους στα κόμματα και αποφασίζουν να συμμετάσχουν στον δημόσιο χώρο μέσω μη κυβερνητικών οργανώσεων». Στόχοι αυτών των ατόμων και οργανώσεων είναι ο εκδημοκρατισμός των θεσμών, η διαφάνεια στο δημόσιο βίο, η πάταξη της διαφθοράς, η προστασία αδύναμων κοινωνικών ομάδων κ.τ.ό.

Έχουμε τη γνώμη ότι η πραγματικότητα που βιώνει σήμερα η ελληνική κοινωνία είναι πολύ πιο σύνθετη, περίπλοκη και δυναμικά εξελισσόμενη από αυτή που αδρομερώς εκτέθηκε παραπάνω, και μια τέτοια σχηματοποίηση την αδικεί. Αν, για παράδειγμα, ο εθελοντισμός εκδηλώνεται από την κοινωνία των πολιτών σε αντιδιαστολή προς τα πολιτικά κόμματα συλλήβδην, πώς συμβαίνει συγκεκριμένα πολιτικά κόμματα να πρωτοστατούν στη δημιουργία δικτύων αλληλεγγύης σε ποικίλους τομείς της κοινωνικής ζωής και μάλιστα αυτή η δραστηριότητά τους να είναι αναγνωρίσιμη κοινωνικά; Αν, πάλι, βασικές εκφάνσεις της κοινωνίας των πολιτών επιδιώκουν τη διατήρηση του κράτους πρόνοιας και αντιπαρατίθενται στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές (π.χ. οι «αγανακτισμένοι»), όπως –σωστά, κατά βάση- αποδέχεται ο αρθρογράφος, αυτή η θεμελιακή τοποθέτησή τους, σε επίπεδο πολιτικής στόχευσης, δεν τους φέρνει άραγε αντικειμενικά ολοένα και πιο κοντά σε πολιτικά κόμματα που διακηρύσσουν παρόμοιους στόχους και σε απόσταση από άλλα, που ακολουθούν και στηρίζουν νεοφιλελεύθερες πολιτικές;

Η περίπτωση του εθελοντισμού, ειδικότερα, συνδέεται με αντιφάσεις και διλήμματα που αξίζουν κάπως περισσότερο την προσοχή μας. Φαίνεται με την πρώτη ματιά ασυμβίβαστο για ενεργούς πολίτες που διεκδικούν την επαρκή λειτουργία ενός κοινωνικού κράτους υπέρ του πολίτη, ιδίως υπέρ των πιο αδύναμων κοινωνικών ομάδων, να σπεύδουν να υποκαταστήσουν το κενό της κρατικής πολιτικής με την εθελοντική δραστηριότητά τους, στο χώρο της παιδείας, της υγείας ή της κοινωνικής μέριμνας. Και αυτό το δίλημμα, ας σημειωθεί, το αντιμετωπίζουν τόσο εθελοντές που λειτουργούν εκτός κομμάτων όσο και μέλη κομμάτων που αναπτύσσουν εθελοντική δραστηριότητα. Φαίνεται, όμως, ότι εκείνο που μπορεί να νομιμοποιήσει τελικά αυτή τη δραστηριότητα είναι ο βασικός στόχος της, που δεν πρέπει ούτε στιγμή να χάνεται: η ανατροπή των πολιτικών που διαιωνίζουν την ανισότητα και την εκμετάλλευση, και η προσέγγιση στο μέγιστο δυνατό βαθμό της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Όταν ο Μπέρναρ Σω τόνιζε με έμφαση «δεν έχουμε ανάγκη από καλούς Σαμαρείτες, το πρόβλημα είναι να πάψουν να υπάρχουν ληστές», δεν εννοούσε σε καμιά περίπτωση ότι η κοινωνία δεν χρειαζόταν την κοινωνική προσφορά των μελών της. Απλώς, έδειχνε παραστατικά που βρισκόταν η βασική αιτία των προβλήματος. Και η οπτική του είναι το ίδιο αναγκαία και σήμερα.