Ukiona hivi, jua uchumi wa Fyatuland ‘umekua’kkkk!

Mtanange baina ya wanene na wanaojishaua kuonyesha mabulungutu ya njuluku mitandaoni una somo kubwa. Unafikirisha, kutekenya akili japo ni aibu na kiini cha ujambazi uliohalalishwa kwa mlango wa nyuma. Nani anapaswa kumaripia nani wakati wanene nao wanafanya hili? Tokana na kadhia hii ya kutaka misifa uchwara, ulimbukeni, na uzwazwa, Fyatu Mfyatuzi napanga kuanza kile kiitwacho kwa Kisambaa lifestyle audit. Hivyo, yeyote atayeonekana akijishebedua na kurusharusha njuluku hovyo kwenye matukio kama harusi, ubarikio, ufunguzi wa nyumba na mengine lazima anieleze amepataje hiyo njuluku ilhali Mafyatu walio wengi wanalia ukapuku.
            Kwanza, nitaanza na wanene wenzangu wanaohonga Mafyatu mchana kweupe wakichangia miradi iwe ni ya mahekalu ya kitapeli yaitwayo ya Sir God na mengine. Lugha za munene mkuu xyz anamwaga njuluku nataka ife haraka sana. Hizo njuluku kazipata wapi na vipi kama siyo kwa kupiga? Kwanini kila anayeukwaa unene anaanza kuwa na ‘huruma’ hadi kumwaga njuluku zetu kama vile ni zake? Mbona akina mzee Nchonga, pamoja na kukaa kwenye maulaji na kufanya makubwa, walikufa makapuku? Tunamdanganya nani ili iweje na kwanini?
 Tuanze na sisi wanene ili kuonyesha uongozi na uwajibikaji na si uongo na usanii. Lazima tuongoze tokea mbele na si nyuma. Je, njuluku tunayotumia na kufuja tunaipata kihalali au ni jinai inayoanza kuhalalishwa? Haiwezekani mafisi, mafisadi, na majizi yatukoge na mabulungutu ya noti ilhali wengi wanakufa kwa mabulungutu ya hasira na ukapuku. Lazima watueleze na tuelewe ‘miujiza’ wanayotenda hadi kuwa wakwasi hivi.
            Naona yule anatikisa kichwa na kusonya kwa ufyosi. Ukome. Tueleze tuelewe ulivyochuma hiyo njuluku mnayofanya ikose thamani kwa manavyoigawa. Nataka kuchukua hatua hizi madhubuti si kwa sababu ya husda wala wivu. Nachelea kuingizwa cha kike na wauza mihadarati, watakatishaji njuluku, majambazi, mafisi, na mafisadi wanaotuumiza na kujidai kutusaidia kwa kumwaga njuluku kwenye matukio ya kishakunaku na kilimbukeni.
            Hivi kweli inawezekanaje wakati huu ambapo mchizani Tarampu amesababisha kupanda bei ya wese na kuathiri kila kitu kupata njuluku ya kumwaga kama njugu? Kweli, mmejua kututenda! Kama nyinyi ni wakwasi na wakarimu hivi, kwanini hizo njuluku msizipeleke kunakostahiki? Hamuoni mahospitali na mashule yetu yalivyo kwenye hali mbaya?
            Tuache uzwazwa, roho mbaya na uroho. Utakuta jitu ambalo ni toto la kapuku lilololalia ngozi ya kondoo likijilimbikizia na kufuja mali za Mafyatu bila huruma halafu linajionyesha kwenye matukio uchwara kuwa lina njuluku na upendo! Mingine utaiona imejiwekea misafara mirefu ya ndinga na ving’ora ili kuepa misongamano liliyoisababisha kutokana na upofu, uroho, na ulimbukeni mbali na ufisadi na ukosefu wa uadilifu na ubunifu. Kwani, hatuwaoni? Mifyatu mifisi na mifisadi inaleta miradi ya kipigaji na kufanya maisha yawe magumu. Miundombinu yetu ni mibovu. Misongamano inazidi kutusonga hadi tunakuwa na msongo wa hasira na mawazo halafu inakuja mijizi na mijambazi kutokoga kwa njuluku zetu! Mkome kabla ya Mafyatu hawajakomaa, kufyatuka na kuwakomesha kwa kuwafyatua ili muache kuwafyatua kizwazwa.
            Licha ya kutaka kuanzisha lifestyle audit, nataka Mafyatu wafyatuke na kuuliza kama hawa wanaomwaga njuluku wanalipa kodi vilivyo. Pia, lazima Mafyatu wafyatuke na kujua kodi walipazo zinatumikaje. Je, zinaleta matokeo tegemewa na stahiki? Je, wahusika wanaweza kutuonyesha vyanzo vya ukwasi huu mchafu na wenye utata?
            Kwa vile mie ni profesa wa uchumi, nataka kuhakikisha Fyatuland haigeuzwi kaya ya ubishororo na ulimbukeni. Haiwezekani kaya kapuku inayoishi kwa kubomubomu na kukopa kopa ikawa na mabilionea wa kuibuka ghafla bin vu bila Fyatu mkuu kufyatuka na kuwafyatua. Natitachukua hatua zitakazowafyatua mafyatu kufyatuka na kufyatua wawafyatuao ili haki ifanyike na kweli ijulikane. Fyatuland haiwezi kuwa kaya ya kambale ambapo kila mmoja ana sharubu. Nitazikata hizi sharubu uchwara na zenye kutia shaka.
            Juzi, wakati fisadi mmoja mnene akipaki alionunua kwa kupiga njuluku za Mafyatu ndege alimnyea wakati akishuka. Kumbe na hayawani wanachukia ufujaji wanaofanyiwa Mafyatu wasiofyatuka hadi wanajirhusu kufyatuliwa tena kifala! Mtaani kwake, kila arejeapo, kunguru humzomea sana. Kumbe hata ndege wamefyutaka hadi kuchukia machukizo na makufuru wanayoshuhudia baadhi ya Mafyatu wakifanya kwa kutapanya njuluku!
            Kama haitoshi, kuna Fyatu alijifyatua na kuniita jizi na jambazi nambari moja kwa sababu alisema kuwa nina mamlaka ya kukomesha ujambazi huu wa wazi lakini sifanyi hivyo kutokana kuwa mshirika mkuu. Alihoji nashindwa wapi wakati taknolojia imerahisisha kwa kukamata ushahidi unaoweza kutumika dhidi ya wahalifu hawa wanaojifanya wanazo. Alinipa hadi clips zilizojaa mtandaoni zikiwaonyesha hawa majambazi wakimwaga njuluku. Aliongeza kuwa kuna majambazi yanashinda baa bila kujulikana yafanyapo kazi wala kazi yafanyayo lakini, kwenye sherehe, yanamwaga njuluku kama hayana akili nzuri.
            Nimalizie nikionya. Wote mliojijaza mitandaoni, naja. Akina Masunga kule Ngw’amapalala na Zanzui jiandae. Loh! Kumbe naweweseka usingizini!

Chanzo: Mwananchi Jtano iliyopita.

Kukosana katika ndoa yaweza kuwa fursa

Katika maisha yetu ya ndoa tuligundua kuwa hakuna kitu kinaua ndoa kama ukimya hasa wawili mnapokosana na kukaa kimya au kuepukana bila kuwa tayari kulikabili tatizo. Badala ya kuambiana makosa na ukweli, wengi, hununiana kiasi cha kila mmoja kukaa kimya na kuumia kivyake. Hii, licha ya kusababisha kukua kwa tatizo, husababisha hata magonjwa ya akili hata mwili.

Kuna kisa cha Ajak na Anyuak tulichiosimuliwa. Kisa hiki kinahusisha wanandoa wawili waliokosana na kukwepa kutatua matatizo yao kiasi cha mmoja kuishia kujuta na mwingine akiteketea huku kila mmoja akitamani angesema badala ya kujikalia kimya.
          Kama binadamu na wanandoa wowote, wawili hawa walikosana sehemu katika maisha yao ya ndoa. 

Kwanza, baada ya kuoana, waligundua kuwa wana tabia tofauti kinzani. Mmoja alikuwa muwazi na msemaji ilhali mwingine alikuwa mkimya na mwenye kuficha hisia zake. Hali hizi, licha ya kusababisha msuguano kitabia, ilisababisha kila mmoja kuanza kujifungia kwenye miili yao na kuteseka kimya bila kukabiliana na matatizo waliyosababishiana.
        Pili, baada ya wawili kukosana, walianza kununiana na kutowasiliana wakiamini tatizo lingejiishia. Lakini tatizo halikuisha bali kuzidi kuwa kubwa. Baada ya hapo, walianza kuepukana au tuseme kukwepana. Mwishowe, walitengana ndani ya nyumba yao na kuanza kuishi nyumba moja lakini vyumba tofauti. Katika ndoa, hii ni hatua na adhabu ya mwisho kwa wawili waliozoea kuwa kitu kimoja. Kutengana kimwili pia husababisha kutengana kiakili kiasi cha kila mmoja kumuona mwenzie kama mgeni na hata adui. Hivi kuna haja kufikia hatua hii hatarishi? Tutajibu baadae.
          Tatu, baada ya tatizo kuzidi kukua na mateso ya kisaikolojia kuongezeka, wawili waliamua kuachana wasijue kuwa halikuwa jibu wala suluhu. Wakiwa kwenye mgogoro wao, aliingia mtu wa tatu ambaye hawakujua kuwa alikuwa sehemu ya mgogoro. Punde, mtoto wao mkubwa aligundua tatizo lakini, naye kama wazazi wake, akaamua kukaa kimya asijaribu kuwakabili wazazi wake na kuuliza kunani. Hali hii ilimtafuna sana na kumsononesha sana hadi akajikuta amechanganyikiwa tokana na alivyowapenda wazazi wake.             Kufupisha hadithi ndefu, mtoto huyu alijinyonga nje ya nyumba yao baada ya kushindwa kukubali kuwa wazazi wake walikuwa wameachana na kila mmoja kuchukua njia yake.
Picha ya matukio hayo hapo juu inatuleta kwenye nini kifanyike.
        Kwanza, mkikosana msinuniane kwa muda mrefu. Kwani, si wa kwanza wala mwisho kukosana. Binadamu wote hukosana, hukabiliana, kukaa chini pamoja, au kuomba msaada na kutatua matatizo yao na maisha huendelea.
        Pili, kama kununiana kunawapa fursa na namna ya kutatua tatizo, nuniane kwa muda mfupi ili hasira zipoe halafu haraka sana muanze majadiliano ya kutatua tatizo.Wagombanao ndiyo wapatanao.
        Tatu, kabla ya kuchukua hatua za kununiana, ni vizuri mkajua kuwa ukimya au kukwepa tatizo ni gonjwa baya sana na madhara yake ni makubwa mno.
        Nne, mjue na kukikiri. Ndoa yenu si ya malaika wala mataahira wasiojitambua bali binadamu wenye akili na tabia tofauti. Hivyo, lazima mtakosana tu mtake msitake. Cha mno ni kukubali kuwa kukosana ni sehemu muhimu ya ubinadamu inayowawezesha kusababisha matatizo na kuyatatua tokana na aina ya matatizo na welewa wa wahusika.
        Tano, mjue kuwa kukosana ni fursa ya kubainisha tofauti na udhaifu wenu ambavyo huzaa ubora pale mnapoyakabili na kutayatua matatizo kwa njia zinazostahiki badala ya kukwepana au kununiana au kukaa kimya, kukomoana, au kususiana. Katika maisha, migongano na tofauti ni mambo yasiyoepukika. Hata njiwa, pamoja na kusifika kwa upendo, hukosana na kuyamaliza.
        Sita, mkikosana na kununiana msitegeane au kuviziana juu ya nani achukue hatua kwanza kuanza kutatua mgogoro kama wahusika hapo juu. Kwani, kunyamaziana au kuviziana ni ushahidi kuwa nyinyi ni wajinga ambao wanashindwa kujitambua, kutambuana, na kutambua matatizo yenu ili muyatatue.
        Saba, ni vizuri kujichunguza na kuchunguzana na kupeana mirejesho ili kujua aina na ukubwa wa (ma)tatizo ili muweze kuyatatua pamoja kwa haki na na ridhiko. Hapa, lazima muwe wakweli katika kueleza mnavyoliona au kulijua tatizo ili iwe rahisi kupata ufumbuzi baada ya kujua ubora, udhaifu, welewa, hata kutoelewa tatizo.
        Mwisho, msikimbiane mkidhani mnatatua tatizo wakati mnaliongeza ukubwa wala msifikirie kuumbana upya bali kujikubali kama mlivyo.  Fanyeni kukosana kwenu kuwa fursa ya kujuana na kusaidiana katika maisha ya ndoa.

Chanzo: Mwananchi Jpili iliyopita.

Uteuaji na utenguaji unavyonifyatua!

Mie kama rahis mpendeka na msikivu wa Mafyatu nina bonge la soo ambalo nawamegea kidogo tokana  ufyatu wa Mafyatu wanaotaka kujifanya kunifyatua wasijue nitawafyatua kiroho mbaya na kifyatufyatu. Kama rahis aliyeko juu ya kila kitu, nimepewa mamlaka na katiba kuteua na kutengua nimtakaye bila kutoa maelezo kwa yeyote hasa pale nimapomfyatua. Hivyo, tangu niangukie urahis wa Mafyatu, nimekuwa nikifanya kazi kuu tatu, yaani kuteua, kutengua, na kufyatua. Napenda sana hii kitu kwa sababu inafanya kila Fyatu aniogope na kunishobokea akitegemea nimpe uteuzi ili aweze kuwafyatua Mafyatu bila mimi kumfyatua wala yeye kunifyatua.

            Pamoja na mamlaka niliyopewa na Mafyatu waliofanya kosa kufanya hivyo, wapo Mafyatu ambao wameanza kunichora na kunisengenya kuwa siko makini katika kitu hii. Hii ni kutokana na ukweli kuwa huwa nafanya uteuzi, utenguzi, ufyatuaji, na ufyatuzi kila mara tena bila kueleza vigezo nitumiavyo kufanya hivyo. Ebo! Mafyatu kweli fyatu. Nitoe maelezo na vigezo vya nini wakati mimi ni kigezo na anayejua yote ya wazi na sirini kama rahis wao?

            Kutokana na kadhia hii inayowakasilisha Mafyatu, nilikuwa nimeuchuna na kuwaacha wabweka. Kwani, kelele za chura hazimzuii tembo au nguruwe kunywa au kuchafua maji kisimani. Ila, kadiri siku zinavyokwenda, naanza kujikera hata mimi mwenyewe. Hii ni kutokana na ukweli kuwa, wakati mwingine, nasahau niliowateua mbali na kutowachuja wala kujua kama wanafaa au hawafai. Hata hivyo, kwanini nijali wakati wasiofaa hawaathiri ulaji wangu wa dezo? Nijali nini wakati nina mamlaka ya kufanya nitakavyo na wakati na kwa namna nitakavyo? Mwenye wivu si ajinyongelee mbali!

            Mafyatu wasiojua ugumu na unyeti wa urahis wanadhani ni rahisi. Hakuna kazi ngumu duniani kama urahis tena wa Mafyatu wasioridhika. Juzi, si nilimteua shosti wa Bi Mkubwa wangu mwenye kukabiliwa na kashfa kila aina za ufisi na ufisadi! We! Wacha Mafyatu wafyatuke na kuhanikiza! Kwa vile mie huwa sijali, nilikula pini na shosti sasa anatesa. Nilidhani Mafyatu walisahau. Kumbe, walikuwa nao wamekula pini wakinichora hadi sasa najisikia kuchoka na kuchoshwa na ulalamishi wao. Hivi, nikimteua shosti wa Bi Mkubwa hata kitegemezi changu au sweetheart wake wao inawahusu nini?  Sijui kwanini Mafyatu hawakati kukubali kuwa kutesa, kuhomola, na kuhobdomola ni kwa zamu! Kwanini kuingilia mamlaka na zamu vyangu vya kujinoma mimi, familia, mashosti, marafiki, washirika, na hata mabambataa wangu wanaonifanya nijisikie raha na kuwa salama? Mkomeni na kukomaa kabla sijawakomesha vizabizabi nyie mlioshindwa kushika adabu na adabu ikawashika.

            Sasa natangaza moja kwa moja. Yeyote anayeudhiwa au kulalamikia uteuzi na utenguaji wangi siyo ajinyonge tu. Ajue. Mie sichezewi na wala sitaacha kufyatua na kufanya nionavyo na nitakavyo watake wasitake. Kwani, mamlaka waliyonipa Mafyatu ni ya kazi gani kama siyo kufyatua kwa raha zangu japo kwao karaha? Kwanini hawataki kujua kuwa hawakunichagua bali nilichaguliwa na Sir God kupitia kura zao ambazo nazo nilizichakachua na kuwafyatua! Nani nyinyi mpingao kazi ya Sir God wanahizaya watupu niliowafyatua? Sasa mjue. Hata nikimteua kuku tetea wangu au jogoo wake au kumtengua malaika, hiyo si kazi yenu bali yangu. Nimeapa kufanya haya nifanyayo hata kama hayawaridhishi kwa vile hamtaki kuridhika na mkiridhika hamirdhishwi. Mamlaka ni kujiridhisha na si kuwaridhisha wengine. Loo! Sasa nini hii kuanza kufyatuka na kujifyatua mwenyewe na kutaka kuwapa Mafyatu zana za mafyatuzi wanifyatue! Hili bange nalo!

            Hakuna kitu kinaniudhi kama Mafyatu kujifanya wanajua utadhani Nshomile Bwana. Mwenzenu nimesoma hadi maandishi yakabanduka mbali na maprofesa kuniomba niwafundishe. Najua visivyojulikana kwa Fyatu yeyote isipokuwa mimi. Sikosei. Na hivyo, nisikosolewe. Hakumuambiwa kuwa sisi marahis tumeumbwa kwa mfano na kupewa mamlaka ya Sir God mwenyewe? Sasa kosa langu ni nini nikitenda kama Sir God? Kwanini Mafyatu hawataki kukubali kuwa mimi ni kiumbe pekee aliyebora aliyeumbwa na Sir God baada ya kupita wale waliopita wa kwenye ngano za kale? Mie si mbabaishaji na msanii kama hao wawahubirio hao kwa mazwazwa wawaaminio wakati ni changa la mato.

            Wote wanaonikosoa na kunikosea adabu wajue. Mimi sikosi, kukosea wala kukosolewa. Mjue. Nikikosa au kukosea sikosei. Kazi zangu kama vile uteuzi na utenguzi hazina makosa. Makosa ni pale wakosoaji wanapokosoa makosa wasijue kuwa kukosoa ni makosa na kukosea. Mliona wapi rahis msomi mwenye magunia ya shahada tena za juu na mwenye busara kama Abunwas akakosea? Hata kama nakosa na kukosea, nyinyi inawahusu nini?

            Hapa, natoa ushauri. Kama nikikuteua, hakikisha unafanya ufanyavyo ila usinikosea. Kosea kaya lakini siyo mimi. Fanya yanipendezayo na siyo yatakiwayo. Kwani, ukifanya hivyo, sitakutengua. Huwa sipendi wajuaji wanaofanya mambo na kupingana na matakwa na matarajio yangu kama rahis wa Mafyatu aliye juu ya sheria na taratibu zote za Fyatuland ambayo, kwa sasa, ni mali yangu binafsi. Si mlinikabidhi wenyewe?

            Du! Kumbe nimegundulika kuwa na ugonjwa wa kusahau!

Chanzo: Mwananchi Jtano leo.

Uchafu, ufuska, mkwe kuoa mkamwana

Kisa kilichoripotiwa na gazeti hili hivi karibuni kinachukiza, kufikirisha, na kufundisha mbali na kufichua maamuzi ya hovyo, mila na utamaduni wa hovyo. Wengi, ima kwa kusahau au kutojua, walishangazwa na kisa cha baba mkwe kumuoa mkamwana wake. Mbona yapo mengi japo yanafichwa. Katika nchi yetu na Afrika kwa ujumla, kuna mila kama hizi tena zinazofumbiwa macho au kutoitwa jina lake kamili yaani uchafu, uchoyo, na ufuska. Haiingii akilini kwa mtu asiye mchafu na mchoyo kufikiri, kutumani, achia mbali kuoa mkamwana au kuolewa na mkwe kama iivyoripotia.
            Leo, tutadurusu kadhia hii ambayo inaanza kuwa gonjwa la kijamii. Wakati tukishangaa baba mkwe kumuoa mke wa mwanae, yaani mkamwana, tujiulize. Je, haya hayapo? Si chuki wala uzushi, kuna makabila yanayofanya na kuvumilia mambo haya. Mfano, hatushangai kuona mtoto akifanana na babu yake kuliko baba yake? Katika makabila yenye utamaduni wa watoto kuoa na kuwaacha wake zao vijijini na wazazi wao, mbona hili ni jambo la kawaida! Mbona siyo siri kukuta baba mkwe akimtunza mkamwana kuliko hata mkewe?
            Kwa watu maarufu, kisa cha baba mkwe kutembea na mkamwana wake hadi kuvunja ndoa ya mwanae kilitokea nchini Nigeria ambapo rais wa zamani wa nchi hiyo Olusegun Obasanjo alishitakiwa na mwanae akimtuhumu kutembea na mkewe. Kwa mjibu wa BBC (Aprili 3, 2008), mtoto wa Obasanjo aitwaye Gbenga kupitia kiapo, alifungua kesi akimshitaki baba yake kwa kutembea na mkewe aitwaye Mojisola alikubali kutembea na baba mkwe wake ili kupata tenda serikalini.
            Mbali na kashfa ya Obasanjo, binafsi, tuliwahi kushuhudia kashfa ambapo mama  alikuwa akitukanana na binti yake baada ya binti kuachwa na mpenzi wake na kuchukuliwa na mama yake. Ni uchafu na uhayawani kiasi gani kuendekeza tamaa kiasi hiki?
            Ukiachia mbali kashfa hizo hapo juu, zipo kashfa nyingine ambazo huvishwa joho la mila. Kuna makabila nchini mwetu ambayo huruhusu kurithi wajane. Utakuta mwana akiwarithi wake wa baba yake anapokufa au shemeji kuridhi mke wa kaka yake. Je, kama hawa wanaweza kurithishana hivi, ni kitu gani kitawazuia kuchukuana?
            Kwa wenyeji wa mkoa wa Mara, mambo kama hayo hapo juu ni ya kawaida. Ndiyo maana, mfano Wakurya hawakatai watoto ambao wake zao wamezaa na watu wengine wakiwa katika ndoa. Kwao, ni kwamba kitanda hakizai haramu japo kinazaa haramu au mtoto au watoto husika huzaliwa kwenye ‘ng’ombe’ wao, yaani mahari ya ng’ombe walizotoa.
            Ajabu ya maajabu, uchafu na ufuska huu huitwa mila. Mila gani zaidi ya uchafu na ufuska? Katika hali ya kawaida kwa mtu mwenye akili timamu na kujali haki na utu wa wengine, unawezaje kumtamani mkwe au mkamwana wako?
            Sambamba, kuna kabila moja la kaskazini linalojulikana kwa tabia hizi. Utakuta mkamwana kazini na kuzaa na baba mkwe wake na mtoto aliyezaliwa mle akiitwa anko na wale wanaopaswa kumuita mtoto wa baba mkubwa au baba mdogo. Ajabu na tabia ya ufuska, balaa kama hili linafunikwafunikwa.
        Yupo mmoja aitwaye Jerome (si jina lake halisi) sasa mtu mzima mwenye mke na watoto tunayemjua. Jamaa huyu alizaliwa wakati baba yake akiwa masomoni Ulaya. Baada ya baba mkwe kumzaa na mkamwana wake, mume wake aliporejea na kumkuta mtoto ambaye hakuwa amemzalisha, aliamua kumuacha mke hapo hapo. Baba mtu alimchukia na kuamua kuwatunza mama na mtoto kwa vile anajua alichokuwa amefanya.
        Wakati tukishangaa hayo hapo juu, pia, yapo makabila ambapo ndugu kwa ndugu huchukuana. Kwa wasiojua hasa wasiotoka kwenye makabila yenye mila chafu kama hizi, kila mwanaume wa kabila la mke ajaye kumtembelea huitwa anko na watoto wa mzinzi husika. Ukiona hivi, jua vyako vyaliwa. Ndiyo maana, katika safu hii, tumekuwa tukisisitiza waoaji wawe makini na watu wanaowaoa au kuolewa nao. Hii ni kutokana na ukweli kuwa makabila yenye mila hizi chafu yanajulikana.
        Tumalize kwa kukemea uchafu huu ambao ni mbaya kuliko uchafu wowote kwa vile unaumiza wengi tena wasio na hatia. Unapovunja ndoa ya wenzio, unawaumiza maisha yao yote.
Chanzo:Mwananchi Jpili Juzi.

 

Fyatu na sera ya uchawi, unafiki, usanii, na urongo

Juzi, nilifanya ziara ya kikazi iliyoishia kuwa ya kisasi na visasi kwenye kaya moja ya kufikirika kutokana na maajabu na mauzauza niliyoambiwa na kushuhudia pale wadudu walivyothamini hadi mafyatu wa huko ima kujigeuza au kugeuzwa wadudu na si vinginevyo. Nilishangaa na kuvutiwa na sera zake za ajabu. 

               Nani angeamini kuwa mafyatu wazima wangeacha ufyatu na kuanzisha sera ya ududu wakitenda madudu kama wadudu–––au tuseme–––kuliko wadudu? Nikiwa nashangaashangaa utadhani nilikuwa feri, si ikabidi niulize tena kiftyatu ili kujua kwanini kaya hii ambayo wengi huiita ya mazwazwa kuanzisha na kutumia sera ya ududu na si ufyatu. Ndiposa mwenyeji wangu rahis wa kaya ya kufikirika ya Tazamia Bwana Nkubwa Sina Haya wala Sijali akaniibia siri kuwa wadudu ni wachafu, hivyo hawawezi kuhisi, kuona, wala kufichua uchafu wa awafugaye.
Kwenye sera ya ududu, uchafu hugeuzwa usafi na usafi uchafu. Sera hii inamruhusu mwenye kuitumia kuwahimiza wengine kufanya asiyofanya ndiyo maana huitwa unafiki kama siyo usanii na uzwazwa. Hayo tuyaache. Ni ya fyatu wa kule na wadudufyatu wake na sera zao za uchafu, ududu, unafiki, na uzwazwa. 
        Baada ya kukamilisha ziara nikiwa nimeshanga si nikarejea Fyatuland na kulikoroga kwa kuwawapasha kila kitu nisjue nilikuwa nawafyatua wanifyatue bila kujua! Mafytu wangu si wakaanza wamenishitakia. Waliwashitaki mafyatu wanene waliokuwa wakiwasisitiza walipe kodi wakati wao hawalipi. Wapo wanafiki na mashakunaku waliowahimiza mafyatu kuwa waadilifu wakati wao walikuwa wachafu tena wa kunuka kuliko hata wadudu japo hatuna sera ya ududu. Wengine eti walikuwa wakiwahimiza mafyatu wawe wakweli wakati wao ni waongo wa kutupwa! 
            Sikjua kuwa kumbe mafyatu wanajua mambo mengi ila hawataki kufyatuka na kutufyatua sisi tunaowafyatua! Baada ya kuwasikiliza na kuwafunga kamba si nilijitoa ufahamu na kuunda duara la maoni. We! Siku ya kukutana na kutoa nyongo yupo aliyenifyatua na kuniacha hoi. Ni pale nilipopendekeza kuwa na bajeti ya watoa habari za ufisadi, wizi, ujambazi, uvivu, uchawi, unafiki na mengine mengi kama hayo. Bila hata kuona aibu, si lisema kuwa wengi wa tunaofanya haya mambo tunayokataza ni sisi wanene wenyewe.

             Hakuna kitu kiliniudhi kama Fyatu huyu kudai kuwa sisi ni waroho, tuna roho mbaya, walafi tulao kwa mikono na miguu tena bila kunawa. Alienda mbali na kutufananisha na mainzi yalayo kwenye chombo na kutapika na kunihino humo huku yakiwatukana na kuwapigia kelele wenye vyao yalivilayo! Kuna mwingine ambaye kwa ufyatu hata mie rahis wa Mafyatu simpati. Aliniangalia nilivyojaza mbele na nyuma na kusema kuwa tumbo langu limejaa haramu!            

             Akiwa hajamaliza, si nikamsikia mwingine akinong’ona kuwa mie ni mchawi na mnafiki ninayejifanya mtakatifu wakati ni mtakakitu tu. 
Baada ya kuyadaka yote haya, sasa rasmi, natangaza sera ya uchawi, unafiki, usanii, na urongo ili kuwa mkweli katika kuitawala Fyatuland. Mie siyo mnafiki ndiyo maana nataka sera hizo hapo juu zirasimishwe na Mafyatu wajue kuliko kuwageuza mazwazwa au wadudu. 

        Kwa wasioniju vizuri wajue. Nimesoma madude mengi ya kichawi kama vile Al-Ajnas, Al Awfaq, Al-Jawahir al-Lamma'a, Kitab al-'uyun wa'l-hada'iq fi akhbar al-haqa'iq, Shams al-Ma'arif, au Kitab al Bulhan, na mengine mengi ya uchawi wa kimanga. Ngoja haya madude niyaachie hapa. Ila mjue, uchawi wangu siyo wa kimatumbi wala kingazija.
        Natangaza rasmi. Kuanzia leo, mnafiki yeyote atakayejifanya fyatu mwema, namrogea mbali. Mchafu yeyote atakayetaka aonekana msafi ajue anaingia kwenye anga zangu. Sitaki uongo wala uungufyatu bali ukweli na uwazi. Heri mafyatu wanichukie kwa ukweli wangu kuliko kunipenda kwa uongo wangu.      

                Heri wanilaumu hata kwa wema wangu kuliko kunisifia kwa uovu na ukatili wangu. Heri waning’ong’e tena wazi wazi kuliko kunipaka mafuta kwa mgongo wa chupa kama vile mie ni bonzo au zwazwa wakati ni bonge la mjanja tena professa emeritus asiye na matusi wala ambaye sikuzawadiwa, kupewa, wala kununua kama niliowaona kule kwenye kaya ya Tazamia ambayo unaweza kutazamia iwe bonge la kaya wakati imegeuzwa jamhuri ya ndizi aka banana republic.
        Kuanzia leo, wateule wangu wote wanapaswa kutekeleza sera hii takatifu inayolenga kuua uongo, usanii, uzwazwa, ududu, na mazambe mengine mengi. Kuanzia leo, kila mteule wangu lazima aseme amaanishacho na kumaanisha asemacho na si vinginevyo. Lazima wote wahubiri maji na kunywa maji na siyo mvinyo kama nilivyoona kule nilikokuwa ziarani juzi.
        Kwa vile moja ya sera zangu mpya ni uchawi, nakaribisha wachawi wote waje niwape vyeo. Wanafiki kadhalika ili wezi sitaki vinginevyo watangaze wazi kuwa ni wezi na siyo wachukuaji wanaojifanya wawekaji wakati ni wezi na makuadi wao wanaouza mafyatu wa kule nilikokuwa ziarani.
Nimalize. Wanafiki wote watakaokuwa tayari kujitangaza waje niwape ulaji tufaidi pamoja. Hivi nimesemaje? Kumbe niko Mirembe!!
Chanzo: Mwananchi Jtano jana.

Fyatu kuleta haki kwanza amani baadae

Juzi, nilipiga kanywaji hadi nikazimika na kuzimia kabla ya kuzimuliwa na Fyatuwe aka Bi Mkubwa. Si pale niliposikia mafyatu wakijifyatua, kujidanganya, na kudanganya wengine eti tuombe amani kwa kaya yetu bila kuwajua na kuwakomesha wavunja amani! Ili iweje?  Je, hapa, nani anajidanganya na kutaka kumfyatua nani? Hivi, kweli inawezekana kuwapo amani bila haki? Hawa wanaodai amani, kuivunja, kuiua, na kuipuuzia, wana akili kweli? Hivi, hawajui kuwa amani ni mtoto wa haki? Wapi kuliwahi kuwapo amani bila haki? Haki ni haki. Daima huvunja milima. Haki haitegemei amani kama ambavyo amani hutegemea haki.

            Haki ya kweli haiwezi kuwepo bila amani. Haki siyo siasa wala sanaa bali haki. Yeyote anayetaa kuwapo amani bila haki anahitaji msaada tena wa bure. Huwezi kutetea haki kwa kudharau, kusahau, au kukandamiza haki.
            Kama haki ni kiumbe, basi amani ni kizalia chake japo wote ni viumbe. Kama amani ni muhimu, haki ni lazima na muhimu. Yeyote anayekufyatua akidai uombee au kutetea amani bila haki anakugeuza bunga kama siyo zwazwa. Mkatae. Mkemee. Na ikibidi mfyatue. Kwani, analenga kukufyatua. Hivi, kweli inawezekana jiwe kutoa maziwa achilia mbali maji? Sasa, inawezekanaje kuwa na amani bila haki? Haki ahitaji amani bali ukweli na uwajibikaji. Amani inahitaji haki kwanza, na mengine yanafuatia hata yasipofuatia. Haki inaweza kushamiri bila kuhitaji msaada wa haki ila amani, bila haki, inakufa hata bila kupigwa kisu wala risas!i.
            Nasikia wengine, hasa mabambataa na mazwazwa wakiwahadaa mafyatu eti waombe amani! Wanakwenda mbali na kusema eti Fyatuland iombewe. Hapana. Fyatuland inahitaji kuambiwa tena ukweli kuwa mambo si mambo. Mtaomba hata utupu lakini amani haitakuwapo bila kuwapo haki. Fyatuland inahitaji kuambiwa kuwa bila haki hakuna amani. Na amani tunayoongelea hapa si ya wachache bali wote. Nani anataka amani ya wachache kula kwa amani wakati wengi wakinyimwa haki? Huu ni utani mbaya. Hayo, tuyaache kwanza.
            Juzi, nilipita kwenye hekalu la tapeli mmoja aliitalo la Mungu. Msimuingize Mungu kwenye utapeli na usanii wenu. Mafyatu mazwazwa wengi walikuwa wakipiga mikelele wakiomba amani utadhani Sir God ni kiziwi! Walipayuka kama machizi wakijihadaa wangemfyatua Sir God achanganywe na makelele ambayo matapeli wa kiroho waliojaa uroho hutumia kuwahadaa na kuwafyatua. Wako wapi akina Gwjimy na matapeli wengine tena mazwaza? Hawa, waweza kuomba na kuleta amani kweli wakati maombi yao hayana amani achilia mbali imani?
            Kama amani ni dunia, haki ni maji ambayo ndiyo chanzo cha kila kitu. Kama amani ni jengo au nyumba, basi haki ni msingi na sementi viianzishayo na kuihimili maisha yake yote. Kama ni gari, basi haki ni injini iendeshayo hili gari. Kama amani ni dhahabu, basi haki ni rhodium, osmium, na painite ambayo ni aghali kuliko yote duniani. Ngoja niache kuleta madude yetu maprofesa ili nisiwachanganye mafyatu na wasomaji wangu. Hayo tuyaache.
            Tuanze kufyatuka na kutafakari pamoja. Hebu tujiulize na kujibu maswali haya pamoja tena kwa ukweli na uwazi.
            Kwanza, amani ni nini? Iko wapi na inapatikanaje na kwanini? Nini uzuri wa amani? Nani analinda, kujenga,au kuivunja amani? Bila kudurusu na kujibu maswali haya adhimu, tunajidanganya na kutaka kuwadanganya na kuwafyatua mafyatu waliogoma kufyatuka wakafyatua wawafyatuao.
            Pili, tujiulize. Tunajua tunachotaka au kutaka tusichojua?Je, tutakipataje na lini na kwa njia gani? Tunapaswa kuwa wakweli katika kuiendea na kuipata amani. Amani haitaki ubabaishaji, urongo na usanii. Japo tunaiita tunu, ni tunu gani ambayo hatuilindi na kuitunza kwa kufuata ukweli na usayansi wake?
            Tatu, ni amani gani inaweza kuwepo na kushamiri katikati ya ubabaishaji, ukatili na uovu? Tunawezaje kuwa na amani ilhali wapo wenye haki ya kuwa nao hata kuivunja kuliko wengine?
            Nne, ni amani ya nani na kwanini? Je, tumeweka misingi ya amani au ya imani ya amani kwa kuitelekeza hata kuichukia kama siyo kuiepa haki? Je, sheria na taratibu zetu zinajenga au kubomoa amani? Je, wanaowaibia wenzao na wanaoibiwa wanaweza kuwa na amani sawa?
          Tano, kwanini hakuna amani? Na je, tumewahi kuwa nayo? Kama ilikuwapo, imekuwaje ikatoweka? Nini kimesababisha itoweke na tangia lini? Je, kama tulikuwa nayo, ilikuwa amani ya kweli au amani ya imani ya amani?
            Sita, je, nini kifanyike kuirejesha hii amani inayotuhangaisha?
            Bila kujibu maswali haya na mengine, tunapoteza muda na kupigiana nakeleke kwa kisingizio cha kusaka amani. Tutafute na kutenda haki kwanza. Tukifanya hivi, amani itakuwapo na kutamalaki. Pia, tuhakikishe amani husika inakuwa ya wote na si ya baadhi.
            Kumbe kumekucha! Amani, we acha tu. Haki ziii! Amani hoyee!

Chanzo: Mwananchi Jtano leo.

Wanandoa kutendeana haki na wema si hisani

Japo halifurahishi, ni kawaida kuona au kusikia wanandoa wakitendana. Hutofautiana, huchukiana, husuluhishana, baya kuliko yote, huumizana kwa kutenzana ndivyo siyo. Ni jambo jema wanandoa wanapotendeana hasa katika mambo baadhi au yote ya haki kiasi cha kuridhiana, kuridhishana, na kuendelea kufaidi ndoa zao wapaswavyo na watakavyo. Hapa, hakuna miujiza wala mazingaombwe. Ni suala la kuelewa na kuchagua kusuka au kunyoa ili usukwe au kunyolewe.

    Leo, tutaongelea kutendeana kwa maana ya kutenzana. Kuna tofauti kati ya mawili haya. Kutendeana ni kufanyiana mambo yawe mabaya au mazuri. Kutenzana, kimsingi, ni kuumizana. Ukimtenda mwenzio, utamchukia na kumchukuza, utamhujumu, utamhukumu, na hata kumdhulumu. Huku, ndiko kutenzana. Kuhusiana na kutendeana na si kutendana, tushaeleza hapo juu.
            Tukirejea na kutia nukta kwenye, yaani kutendeana haki, tuseme wazi. Hili, ni dhamira na hitajio kuu la ndoa ingawa halifanyiki bila kuwepo kupendana. Kwa vile mzizi wa ndoa ni kupendana, hatutaongelea hili kwa vile lazima liwepo kabla ya mengine, ingawa kadri muda unavyokwenda mambo hubadilika.
            Kwanini kutendeana haki si hisani bali wajibu? Kwanza, hakuna aliyewalazimisha kupendana na kuoana. Hivyo, mkiwa wakweli kwa malengo, nia, na viapo vyenu, bila kutenda na kutendeana haki, ni kama hakuna ndoa. Kama ipo, basi ni ndoa jina ila si ndoa kwa maana yake. Kwanza, mlitafutana, mkapendana, na kuamua, kuapishana, na kuoana ili kuishi kwa pamoja. Je, kwanini mlifanya yote hayo? Jibu ni rahisi. Kila mmoja alikuwa akitafutaakitakacho lakini asichonacho kwa mwenzake. Hivyo, kutendeana haki si chaguo wala hisani bali hitajio muhimu la uwepo wa ushirika wenu.
            Sisi waandishi ni wanandoa waliodumu kwenye ndoa kwa takribani miaka 30. Tunaijua ndoa ndani na nje. Tunaijua kwa mapana na marefu yake. Tunajua raha na karaha zake. Hivyo, tunapoandika haya, hatusomi sehemu zaidi ya kujisoma na kukumbuka mapito yetu m bali na kufanya utatifi juu ya suala zima.
            Kuna usemi maarufu wa kifaransa kuwa l’essence du droit est l’essence du devoir, yaani, bila wajibu hakuna haki. Kwa lugha nyepesi tena kwetu waswahili ni kwamba linapokuja suala la haki ni sawa na mikono miwili kunawishana. Au tuseme ni nikune nikukune. Ndoa ni kukunana na kupata haki kwa kuwajibika na si vinginevyo.
            Tuna usemi wetu binafsi. Kwetu, ndoa ni biashara ya watu wawili wenye malengo na vichaa vinavyofanana na kukubaliana. Kama kweli mnapendana, mtatendeana haki. Hapa, haki si hisani wala ombi bali wajibu. Katika ndoa, haki huja sambamba na upendo na heshima.
            Kama, mfano, mume anataka mke amtii kama haki yake na wajibu wa mke. Je inawezekana akatiiwa bila yeye kumtii huyu atakaye amtii? Kumbuka. Mwenzio siyo roboti lisilo na hiari wala kuweza kuhoji.  Kwanini utake mtu, tena mwenye akili kama wewe au hata zaidi akutii bila wewe kuwa tayari kumtii? Je, inawezekana kutiiwa bila kumtii anayekutii kwenye maisha ya kawaida? Hili, linawezekana kwenye ukoloni, utumwa, na utwahuti lakini si kwenye jamii ya watu wastaarabu. Kama wanadoa waitikiavyo kila jambo, lazima na kwenye kutenda haki wafanye hivyo.
            Katika hili, sisi tunayo kanuni moja mujarabu na rahisi. Huwa tunaulizana. Je, wewe ungekuwa mimi ungefanyaje hasa unapohitajika kunifanyia nini? Nini ungenifanyia sawa na kile ambacho ungekuwa mimi ungependa na kutaka nikufanyie? Tumaanishacho ni kwamba kila umfanyiacho mwenzio, unajifanyia wewe kwa kumtumia.
            Bila kuficha wala kufumba, wawili mpeanavyo ‘chakula cha usiku’, nani humtegea mwenzake? Nani hutoa bila kutegemea kupokea au kupokea bila kutegemea kutoa? Ukitaka kujibu swali hili vizuri, jiulize. Kama mwenzio asingekuwapo kwa sababu yoyote iwayo, hali ingekuwaje? Kama hujui jua. Utoacho ndiyo upatacho toka kwa mwenzako. Ujue pia kuwa yote hutegemea nawe mwenyewe kwa vile kila ufanyacho kwa mwenzio, unajifanyia mwenyewe.
            Waingereza wana msemo kuwa ukitenda wema, utakurudia na ukitenda ubaya, utazunguka na kukuridia pia. Hivyo, elewa. Ukimpenda mwenzio, unajipenda. Pia, ukimchukia, unajichukia. Kadhalika, ukimnya haki au kumdhulumu, unajinyima haki na kujidhulumu mwenyewe. Nini faida ya kufanya hivyo ilihali unajua utapata matokeo yale yale hasa kwa upande wa kudhulumiana au kuumizana?
 Tumalizie kwa kurejea kwenye kuishi pamoja na kupeana ‘chakula cha usiku.’ Lazima mjue. Kupata au kutoa ni nini zaidi ya vile tutoavyo? Lazima kukubali kuwa utapata kadri utoavyo na kukosa kwa kadri usivyotoa. Kila chakula uhitaji maandalizi. Na kula  kadhalika. Mfano, kama hujamlainisha, hutaingia, na kama hatakulainisha, waweza kuingia kwa maumivu mwishowe chakula kikakosa radha. Tunadhani tunaeleweka. Kwanini msilainishane ili wote mpate mkitakacho?
Kila mnachofanyiana kinachokubalika ni haki kwenu sawia. Kadhalika, kila mnachonyimana ni dhuluma sawia.
Chanzo: Mwananchi Jpli juzi.

Letter to Muhoozi on media blackouts

 

 

Muhoozi, before saying something, I must remind that you’re now the most powerful person in Uganda. This, Ugandans need to know and accept due to the frailty of your father who ‘gave’ you power to act at will. Ugandans need to know that your father is Uganda and Uganda is your father and you’re the most powerful son of the most powerful man in Uganda. Ugandans must know and accept that you are one of the most powerful sons of presidents in the world who use their fathers’ power to rule. Like father like son. The sage has it. This is the time you (he who avenges or revenges) decided to shut down the media to avoid contaminating the minds of good Ugandans. This aims to save some of earthlings from the ennui of a long-time ruler who happens to be one of your makers.
I warn the media to stop doing things the way the like or deem fit as if it does not know who is above the law in the nation. You know what I mean. Another thing I congratulate you on is the fact that you’re now preparing Ugandans psychologically for transitions shall anything undesirable however natural–––God forbid–––happen to your great dad who gave you all of his power to rule on his behalf without necessarily abdicating the throne.
            Dear Muhoozi, congrats on putting your opponents on notice. Yep, you started to bite at the power that your dad’s been eating on for long. Because of your significance and that what you want everybody to know and made do with you wanted to show the world who is boss. No joke. You’re not joking. Did you mean business or you’re just looking the way take a bite on power and come out of the political closet. This, for me, shows your significance as the son of the most powerful man in Uganda as the most powerful son of the president over the insignificance of the rest that can be taken for a ride. The twosome of–––without forgetting your mother––––are the most powerful people Uganda’s ever had. Let Ugandans know that your trinity’s unshakably intact and unique since you’ve made Uganda what it’s today, rich for them and poor for the rest.  Let them know that you still have a lot to offer, and Ugandans must wait for more surprises from this trinity.
            Dear good General, underscoring your greatness and significance, I propose that next time you blackout the media, all Uganda’s pro-regime media must report and all Ugandans must support you by subscribing to your tweeter account I propose that your tweets must be made breaking news in all Ugandan media. I know those who don’t like you, dear good general, will wag tongues thinking I’m trying to get a mileage out of this assertion, or I might have been paid to say this. Nope, what I’m saying is as simple as that. I know. Those who don’t know the importance of the first family (you, the mother general, and the father general and brothers-in-law), wrongly think that their lives are adversely impinged on with uncertainties regarding the good actions you take. Go figure. Guys, who are you in Uganda? Who bewitched or cheated you not to get it?
            Dear General, when the story of your rebuke to the media, a friend sent me an email complaining about the uncertainties they’d cause. Also, he’s concern about who’s who in matters good governance! Good governance for whom? I scolded him to stop being selfish, evil, and naïve since things have changed. Christians believe Jesus died for their sins though they’re told everybody to carry one’s cross. On the contrary, politicians believe that citizens must die for them and their sins. Methinks this is the genesis for many African rulers to live larger than life while their taxpayers live in penury. I told this gullible bloke to consider other related things such as the disturbances democracy’s been causing in many African countries that tried it and ended up abusing it through vote rigging and tampering with constitutions to extend their time in office.
            Dear General, methinks Ugandans––––whether they like it or not­­­­–––should brace themselves to see you becoming their leader shall anything happen to your father. This is simple to decipher. When I consider your gruff rise in the army, you can easily know what I mean. Also, if you interrogate the reason[s] and the nuances behind your father’s clinging unto power, you’ll be on the same page with me. More so, if you consider the powers your mom has behind the curtains, you’ll agree with my hypothesis. To give those who pretend to deny the truth, I want them to ask themselves as to why your tweets leave everybody shocked. Is the system testing the waters? Is it preparing Ugandans psychologically for what’s in the cards in the upper echelons of power wherein manipulations are one of bread and butter of its mainstay? Why have you become such important this time around? Let’s get as serious as a seal instead of trying to screw over this rear up of your display. What do you aim to achieve if not more power?
            Dear General, in sum, let me wish you a very spiffy mission of getting Uganda rid of sinners like the media. The Swahili sage’s it that clouds are the signs of rains. Hence, what you’re seeing with regards to your centrality is but the beginning if not the tip of the iceberg. Punishing the media is one leg in the waters. The sage’s it that if you can’t beat them, join them. Whether they like you or not, they need to understand Uganda’s power dynamics, especially after your dad came to power and altered everything to his advantage. If he were able to prop up you so quickly that way in the military, how can he fail to do so in the office of the president? Once again, Dear General, you seem to brace yourself for big things. Big things come to big people. That’s my titbits of sagacity. Ring-a-ding-ding, nothing but.

Fyatu kuwafyatua wateule wajigongao na kujikomba

 Wanatumia vitegemezi, washirika wa bedroom kunivisha kiremba cha ukoka. wanaboronga halafu wanajigonga na kujikomba kwangu ili waendelee kunigeuza bunga. Huwa sipendi sifa. Mie ni Fyatu. Siyo Mungu wala muungu. Wafuatao wajiandae kufyatuliwa wote:

Mosi,Wapo matapeli na mazwazwa wanaowatumia ndugu zao hata vitegemezi vyao ambvyo bado vimevaa dipers kisiasa kujigonga na kujipendekeza kwangu wasijue sipendi kamchezo haka ka kitapeli na kifwala. Sitaki kukwezwa wala kupewa sifa nisizo kuwa nazo. Unakuta jitu zembe hata kufikiri eti nalo linataka kuniingiza cha kike kwa kunipa sifa za kipuuzi. Mtanisifu nikiachia ngazi a uni kugeuza bunga na zwazwa kama nyinyi? Mkome na kukomaa kabla hamjakomolewa. Juzi, niliona kitetemezi cha zwazwa moja nene mtandaoni eti likinisifu kwa kumpa ulaji dingi wake! Acheni vitegemezi visome na kujitegemea na siyo kutegemea majina ya ukoo. Eti linanisifia na kunipongeza kwa ajili ya dingi wake. Komeni huu mchezo ambao ni balaa kwa kaya kesho msipoangalia. Msiendekeze njaa na uzwazwa kana kwamba hakuna kesho.
        Pili, mafisadi, mafisi, na majambazi ya kisiasa wenye makandokando yanayonuka na kuwaumiza mafyatu tena kwa kupiga njuluku yao ndefu. Utakuta Fyatu linanuka uchafu wa kila aina yajapo maadili halafu eti linanisifia ili nifumbie macho uchafu na ukatili wao kwa Mafyatu wangu walio wengi. Mmenoa na mtaishia kuula wa chuya.  Hii mjizi na mijambazi inayonisifusifu inadhani sijui mazabe yake. Nayaona mengi kwenye mitandao ya kijamii yakijikomba kwangu ili niyape uteuzi. Mengi utakuta ni mifyatu iliyokwisha retire na kuexpire ukiachia ile mivivu ya kufikiri iliyokosa ubunifu ikashikilia umdudu,ushamba, na uzwazwa. Japo nimekuwa najifanya siyanyaki haya machezo, nayanyaka na kuyanyamazia kwa muda. Acbeni ujambazi na wizi na siyo kujificha kwenye kunisifiasifia. Sisifiki wala sipendi sifa kama wale wapenda sifa uchwara. Hamjui kuwa kupenda sifa ni aina fulani ya ugonjwa wa akili na utumwa licha ya kuwa uzwazwa?
        Tatu, wenye shahada, vyeti feki na za kununua au kuzawadiwa kimchongomchongo. Hawa nina maya nao hakuna mfano. Unakuta jitu liliogopa umande halafu linanunua PhD na kuanza kujiita daktari. Mnaujua ugumu wa kuupata huo udaktari au ni uzwazwa unawasumbua? PhD siyo ya kila mmoja bali wachache kama mie Fyatu Mfyatuzi ambaye ninazo magunia tena za kusotea siyo kununua au kupewa.
        Nne, wanaopenda eti kuniombea. Mnaiombia kwani mie maiti hadi niombewe au mnajiombea kwa kujifanya mnaniombea? Hapa haombewi Fyatu. Kama kuomba, najiombea mwenyewe. Siko tayari kuombewa na mifyatu yenye midhambi inayonuka hakuna mfano. Kama kuomba dili, basi jiombeeni kwanza niache kuwapiga na kuwahangaisha nyambaff wakubwa nyie. Utakuta haya yenye magunia ya madhambi yanayojitia kuniombea yanatenda dhambi kila uchao. Yapo mauza mihadarati, mazinzi, maongo, mafitini na kila balaa halafu eti yananiombea. Mnadhani Sir God ni zwazwa kama nyinyi? Mkome kabla sijawaombea muungue mkiwa hai.
        Tano, wapendao kunipogeza hata kwa upuuzi. Mbali na kusifiwa, napongezwa hata nikipiga chafya. Haya mazwazwa yanifanya niwe na uwezo wa ajabu. Yananifanya tajiri kuliko hata Ilon Musk yule mbaguzi wa kwa mzee Madiba aliyeukata kule kwa Joji Kichaka. Lisrikal langu likitimiza wajibu wake kama vile kutoa huduma za kijamii, nasifiwa mimi kana kwamba njuluku inayotumika ni yangu. Utayasikia yakisema “Mheshimiwa Mpendwa na Msikivu sana Fyatu amefanya hili au lile.” Komeni. Natumia njuluku za Mafyatu ambazo nyingine nazipiga, sorry, nazitunza.
        Sita, wanaonizeesha kwa kuniita dingi yao. Fyatu ni dingi wa vitegemezi vyetu na bibi Mkubwa siyo dingi wa wote. Kama hamuwajui madingi zenu, nendeni kaulize waliowazaa wawambie kuliko kunipakazia uzinzi wa kuzalisha kila jikombaji, tapeli, na zwazwa.  Kama ilivyo kwenye sifa za kipuuzi, nikachia ulaji mtaendelea kuniita dingi wenu? Unafiki na utapeli mtupu. Kwani, mnanifanya mie hamnazo au kipofu ambaye siwezi kujua wala kuona wengi wa wanaoniita dingi wao ni wazee kuliko mimi? Niliwazaaje wakati walizaliwa kabla sijazaliwa? Kama kuwa dingi wa kila Fyatu ni dili basi, kawatafute wapenda sifa majuha na mazwazwa muwaite dingi zenu. Nimechoka na sifa hizi za kikumbaff.
        Sasa nimalizie. Nawashauri wote wanaofanya hayo hapo juu wajue:
Mosi, siyapendi wala kuyahitaji hayo machukizo na usanii wanavyofanya kwa namna yoyote.
Pili, hayatawasaidia kwa vile hawatafanikiwa kuniingiza mkenge kizwazwa hivi. Hivyo, wakome kabisa.
            Tatu, najua kila machezo yote. Hivyo, wasiendelee kufanya hayo. Kwangu, hayatawasaidia zaidi ya kuwaumiza. Kama wana ugonjwa wa kuyafanya hayo, nawashauri wakawatafute wasiowajua na wanaoyapenda tokana na kukosa sifa na kutojiamini. Mie ni bonge la msomi tena profesa wa kweli.
Nne, mimi siyo Mungu wala muungu bali Fyatu wa kawaida mwenye udhu hakuna duniani. Hivi wakijua ukweli kuwa huwa nafaidi sifa watanifanya nini? Kumbe bangi!!

Chanzo: Mwananchi Jtano jana.

Vitu muhimu kufikiria kabla ya ndoa

Japo tumewahi kugusia kwa mbali na, kwa ufupi kudurusu, kujadili masuala yafuatayo kuhusiana na ndoa hasa mambo muhimu kudurusu na kujua kabla ya kuamua kufunga ndoahatukuyajadili kwa undani. Sasa tunarejerea, Tunafanya hivyo kwa kujua wazi kuwa hatukuzama sana. Isitoshe, binadamu ni kiumbe anayesahau kirahisi. Hivyo, leo tutadurusu baadhi ya mambo ambayo hatujawahi kuyagusia kwa undani na upekee kuhisiana na ndoa hasa kwa wanandoa ambao wanatarajiwa au hawajingia kuingia kwenye ndoa. Haya mambo ni ya kawaida  ila muhimu sana. Hivyo, ni bahati mbaya na kawaida kutoyazingatia tokana na sababu mbali mbali ziwe za bahati mbaya au makusudi.
            Tuanze na dini. Japo hatupendi kuingilia mambo ya dini japo nayo yanaingilia mambo ya wengine, tukiri. Katika maisha hasa ya ndoa, huwa hapakosi migawanyiko, ubaguzi wa kidini au udini, na mengine kama hayo. Dini ni suala mtu binafsi tena nyeti na tata kwa jamii zilizopokea dini za kimapokeo ambazo zimetugawanya sana japo tunajitahidi kuficha kana kwamba kila kitu ni shwari.
Mosi, dini zote za kimapokeo zinachukiana na kushindana kutafuta wafuasi ili kujipatia kipato na uhalali. Hivyo, kwa waliozipokea, hujikuta wakiwa wahanga hata kwa mambo ambayo si hawajui tu bali hata hayawafai. Ndoa pia haiepuki mambo haya.
            Pili, dini husika, licha ya kuzuia au kuweka mazingira magumu kwa wafuasi wake kuoa au kuolewa na wafuasi wa dini pinzani, ni changamoto kubwa tu. Mfano, mkristo au muislam haruhusiwi kumuona kuoa asiye wa dini yake hadi ambadili dini! Kwa wanaojua jinsi dini zilivyojikita kwa wahusika, kwa watu wa kawaida wasio wabishi, hili jambo ni gumu japo linawezekana. Tokana na ugumu na unyeti hata utata wake, tunawashauri watarajiwa waliomo kwenye dini tofauti kulizingatia hili kwa makini kabla ya kufunga ndoa.
            Tatu, japo binadamu ana uwezo wa kuishi popote akiamua, jiografia ina mchango mkubwa katika kufaniksiah au kutofanikisha hili. Hii maana yake ni kwamba tumejikuta tukizaliwa tulipo bila kupanga wala kuchagua. Hivyo, kabla ya kuamua kuoa au kuolewa, ni vizuri kujua jiografia ya unapokwenda kuishi kwa wale wanaoungana na wenzao au mwenzio anakotoka. Hii ni kwa sababu jiografia na mazingara yetu huathiri kwa kiwango kikubwa mila na tabia zetu tunapokuwa kwenye maeneo tofauti.
Katika utafiti waliofanya Chuang na Capellan (2025) wanasisitiza kuwa tusidharau au kuisahau jigorafia kwenye ndoa kama sehemu mojawapo ya maisha isiyoepukika. Kwani, ina athari, japo fichi, kwenye ndoa. Hebu fikiria. Mgogo, Mnyanturu, Mrangi,  au Msukuma anajikuta Arusha, Karatu, Lushoto, Manyara au Mbeya kwenye baridi tofauti na kwao kwenye joto.  Mbali na hiyo, mhusika kazaliwa na kukulia kwenye tambarare na ukame. Ghafla bin vuu, anajikuta kwenye miinuko na milima yenye kijani na vito kila mahali. Vaa viatu vyake, ungekuwa wewe, ungejisikiaje?
            Nne, tujue. Hakuna jambo ambalo linafanyika bila malengo. Ndoa, kadhalika, ina malengo na matarajio ya muda au ya kudumu. Ndoa si jambo wala tarajio la muda bali la kudumu. Unapoamua kuoa au kuolewa, lazima uwe na malengo, matarajio, na ndoto unavyolenga kukamilisha na kutimiza.
            Tano, tunaweza kujidanganya na kujisahaulisha ili tufanikishe mambo yetu. Baada ya kujieweka malengo unayolenga kukamilisha, lazima ujiulize swali moja kuu. Je, haya malengo yangu yanafanana au kwendana na malengo ya mwenzangu? Hapa, lazima ujue malengo ya mwenzako ambaye pia anapaswa kujua yako. Ndoa ni safari ya maisha. Lazima wawili wasafiri pamoja kwa ukaribu. Pia, lazima waelekee upande mmoja na kushuka kwenye kituo kimoja.
Sita, kuna suala hili la mila. Hapa, tunamaanisha imani na mambo ambayo yote  madogo na makubwa tuuafanyayo kwa sababu ima tumeyarithi au tumeyaamini kama vile mila za asili na dini za kimapokeo. Mara nyingi, huwa tunafanya mambo haya bila hata kufikiri wala kujua Japo tunaweza kuvidharau au kuvipuuza vitu hivi, vina mchango mkubwa katika maisha ya ndoa.
            Tumalizie. Yaliyojadiliwa hapa ni muhimu katika maisha ya binadamu kwa sababu ni sehemu yake iwe utambulisho au hisia zake za ndani au psyche kwa kimombo. Hivyo, ukiyapuuza, hayatakupuuza.

Chanzo:Mwananchi Jpili juzi.

Tuchangamkie misaada dunia imebadilika kkkk!

 

 Kabla ya kutongoa, nakusihi. Jikumbushe kisa cha ‘sizitaki mbichi hizi. na rumba la Madilu System’ Hii, ni kwa wale waliosoma enzi za Mchonga kabla ya UPE na uholela baada ya hapo. Sungura zwazwa, japo aliyejihisi mjanja. bila kuzingatia ufupi wake na uwezo wake mdogo wa kuruka, alitaka kula ndizi. Akiwa kwenye mishemishe zake si aliona ndizi mbivu! Alijaribu kukwea mgomba azinyakue na kuzifaidi asifue dafu. Hivyo, japo ndizi zilikuwa mbivu, alisema ‘sizitaki mbichi hizi.’ Juzi, nilimsikia fyatu–––si sungura aliyenikumbusha kisa hiki na mafunzo lukuki.
        Kwanza, sikuamini kuwa mja aweza kuwa kama mnyama achilia mbali mdudu. Hayo, tuyaache. Ni kujiuliza na kujijibu. Je, unawezaje kuwa juha kama sungura zwazwa katika kisa hiki?
        Pili, niulize kifyatufyatu, tena kwa unyenyekevu. Je, amelijua hili leo au ni baada ya kupigwa pini kutokana na mazabe na ufyatu vya kufuja hiyo misaada?
        Tatu, je, haya yalitoka moyoni au ni rongorongo mdomoni kuwazingua na kuwazuga mafyatu wabebao zigo la misaada au ni ‘sizitaki hizi mbichi’ baada ya kutofikika na kushikika? Mwenzenu nahitaji misaada. Maana, bila misaada, sitaweza kuwatawala mafyatu.
        Nne, je, kama yalosemwa ni kweli, nini mikakati ya kujitegemea ili kuachana na utegemezi kama si aina fulani ya utegemezi kiakili au kujifyatua ufahamu kwa vitu vilivyo wazi? Kuongopa ni vibaya; vibaya zaidi ni uongo wenyewe unapokosa mashiko na ushawishi na kukinzana na uhalisia. Bila misaada, mafyatu wanaozaliana kama hawana akili nzuri nitawalisha nini? Naomba maelezo fikirishi na tunduizi yasiyo na utundu na rongorongo uchwara.
        Tano, je, mafyatu waliogoma kufyatuka kuwafyatua wanaowafyatua kama huyu wana jeuri, uwezo, na utamaduni wa kujitegemea? Je, kati ya hawa tegemezi wapewa misaada wakaifuja na waitoawao, nani kapitwa na wakati na nani abadilike?
         Sita, tuwe wakweli. Je, kwa sanaa na mazingaombwe haya, mhusika atanya kweli au ni kufuruhisha kijiwe au ataramba matapishi yake kama yule aliyewahi kubweka akahoji wasiohojiwa eti ‘nyinyi ni nani’ asijue ni mafyatu?
        Saba, je, mafyatu, japo hawafyatuki na kufyatua wapaswao kufyatuliwa kama  huyu ni mataahira hadi kuamini upupu utokanao na ulevi wa maulaji na ukosefu wa busara? Nani anaweza kuishi bila misaada wakati misaada ni sera?Je, kati ya walaji na waliwaji nani aishiye kwa misaada?
           Nane, wakati tukiwakamia na kuwandia watoa misaada, tujiulizwe swali rahisi tu. Je, nani anamwendea nani kati ya mtoa na mpokea misaada? Ama kweli, wahenga walisema, shibe ni mwana malevya na njaa mwana malegeza!
        Tisa, inakuwajekuwaje fyatu mzima anafyatua vitu visivyoingia hata kwenye ubongo wa kuku? Nani anamfyatua nani kwa urongo huu mchana kweupe? Kweli kupe anaweza kusimama na kusema ‘sasa kutegemea damu mwisho kwa vile ng’ombe wamegoma kunyonywa? Tunaambwa dunia imebadilika? Imebadilika vipi na tangu lini na kwanini wakati huu?
            Kumi, Fyatu ni muumini wa ukweli hata uwe mchungu kiasi gani. Tuache masihara. Tunaacha utegemezi kwa mipango ipi ya maana na inayoingia akilini? Tunaachaje utegemezi bila kuacha upigaji njuluku za mafyatu na matumizi ya hovyo? Juzi, fyatu Tarampu kakinukisha pale Ghuba hadi wese likapanda na kuadimika. Je, mafyatu tumeacha kupenda misafara mirefu ya ndinga hata kwenda kwenye jando na unyago? Je, tumeacha kulindana hasa pale misaada inapopigwa na wapigaji? Je, tunachapa kazi au kuchapa soga kama kudai eti dunia imebadilika, hivyo, nasi tubadilike bila kubadilika zaidi ya kutoa matamko yasiyoingia hata kwenye ubongo wa chawa na funza?
            Kumi na moja, tembo japo ana maguvu mengi ya kuweza kuangusha miti na magogo, hana hata kibanda cha kuweka ubavu wake. Anazidiwa na ndege. Pamoja na kuwa na ubongo mdogo usiojaa hata kwenye kijiko, nyuni hujenga kiota chake na akautononoa usingizi na vifaranga vyake. Mamba, pamoja na maguvu yake, humeza kila kiingiacho mdomoni. Kuku hula asichozalisha na kuzalisha asichokula. Nani huyu fyatu akumbatiaye ukuku na akijiona mjanja kama sungura katika kisa cha sizitaki mbichi hizi?  
            Kumi na mbili, wakati tukijihadaa na kujiridhisha kuwa tunawahadaa mafyatu kuwa tutaanza kujitegemea, twapaswa kujiuliza. Nini mbadala wa kuishi bila kutegemea misaada wakati tangia kale na kale, tumekuwa tukiishi kwa kutegemea misaada tusijue tutalipa vipi? Je, kwanini hatuwaelezi mafyatu ni kwanini tuliishi kwa ku misaada ilhali Mwenyezi God alitujalia raslimali lukuki au ni yale ya kuku kuzalisha mayai akaishi kwa nafaa kavu isiyo na virutubisho? Nani huyu tumuone aishie bila kutegemea misaada? Je, ukweli na uhalisia ni vipi katika hili?
            Wakati mwingine kunyamaa ni bora kuliko kufyatuka usijue uwafyatuao nao wana akili. Heri alaye kimyakimya kuliko alewaye maulaji hadi akapayuka na kufyatuka visivyofyatulia.
Mnaochukia misaada siwalazimishi kuipenda. Mie na misaada ni kama samaki na maji.
            Hizi bange! Hivi, naongelea nini? Kumbe najiandaa natunga kitabu cha ‘Hadithi za Fyatu na Fyatuzi!’  Plizi, usisome upuuzi huu.

Chanzo: Mwananchi J'tano jana.

Tusiwacheke na kuwahukumu watalaka

Kawaida, wawili wafungapo ndoa hutegemea kuishi pamoja hadi kifo kiwatenganishe. Haya ndiyo maneno wasemayo katika viapo vya ndoa kwa wakristo. Kwa imani nyingine, hatujui. Hata kama hawatamki au kutamkiana haya maneno, tunaamini wote wanaofunga ndoa hutegemea kuishi pamoja maisha yao yote. Hapa, swali ni je, ni kwanini ndoa huvunjika japo si zote? Hili swali, japo ni fupi na dogo ni gumu na halija jibu moja.
            Tujuacho ni kwamba kudumu au kuvunjika kwa ndoa ni matokeo ya mambo mengi hata majaliwa, hasa wawili wanafungapo ndoa bila kujua wanachofanya japo wanaweza kujihisi wanajua wasijue hawajui. Pia, yapo mambo mengine mengi ambayo ni matokeo ya matendo au tabia za wahusika. Hivyo, kudumu au kutodumu kwa ndoa ni mkusanyiko wa mambo mengi makubwa na madogo.
            Tokana na uzoefu, kitu tunachoweza kusema ni kwamba wanaojenga ndoa ndiyo hao waidumishao au kuibomoa. Mfano, wawili wanapofunga ndoa, hufikia uamuzi huu wao peke yao tena bila shuruti. Hivyo, kila matokeo ya ndoa huwategemea wao. Hata hivyo, pamoja na kuamua wenyewe peke yao, wapo baadhi ya ndoa ambao huigeuza ndoa kama klabu au ushirika. Hii maana yake ni nini? Bahati mbaya, wahusika huwaruhusu wasiohusika kujihusisha na ndoa yao. Kimsingi, wawili husahau kuwa ndoa ikidumu au kuvunjika, wanufaika au waathirika ni wao na si hao waliowahusisha.
            Katika suluhisha migogoro mingi ya ndoa au kushuhudia zikivunjika, tumejifunza mambo makuu manne.
Mosi, wote huumia hata kuumizana tokana na pigo au hasara wanayopata tofauti na walivyotegemea wala kupanga. Asikudanganye mtu kuwa anaweza kuacha au kuachika akasherehekea japo, siku hizi, kumezuka uongo wa walioachika au kuacha kujifanya wanasherehekea. Ndiyo, wanaweza kutuonyesha kuwa wanasherehekea usoni. Ila nyoyoni wanaumia. Hili, halina mjadala. Jiulize. Walipofunga ndoa walihuzunika au kufurahi? Jibu liko wazi. Sasa inakuwaje waathirika hawa washerehekee hasara na pigo kubwa kama hili?
            Pili, wote uhisi hasara na hata mapungufu. Kwanini wengine waweze sisi tushindwe? Binadamu, kiasili, anapenda mafanikio na kuchukia maanguko. Hivyo, ndoa inapodumu, wanandoa huona fahari na furaha. Ikivunjika, hata wajikaze vipi, maumivu tena makubwa yapo. Kwanza, kuna wasi wasi wa namna jamii inavyowaangalia. Pili, kuna malengo na matarajio yaliyouawa. Na tatu, kuna aibu ya kushindwa tofauti na ridhiko la kufanikiwa. Mara nyingi, wengi walioacha au kuachwa hasa wenye watoto, hushindwa kuwashauri watoto wao juu ya ndoa kwa vile wao walishindwa.
            Tatu, ipo jamii inayowazunguka. Hapa, ndipo kichwa cha makala hii kinapoingia na kugusa pabaya. Wengi hasa wasiojua uhalisia wa ndoa wanaweza kuwacheka na kuwaona wanandoa ambao ndoa yao imesambaratika na kuvunjika kama watu walioshindwa. Hapa ndipo tatizo la kuwacheka wahusika au kuchekwa linapoanza. Kama tulivosema, wanaovunja ndoa ni wanandoa wengine wakisaidiwa na wasio wanandoa kwa namna mbalimbali. Je, kuna haja ya kuwacheka au kuwaonea huruma?
            Nani anajua kesho yake au nani ni mkamilifu kiasi cha kuwacheka wengine badala ya kuwaonea huruma na kuwasaidia? Kabla ya kuwacheka, vaeni viatu vya wahusika. Jiulize swali moja kuu japo dogo lakini lenye mafunzo makubwa na mengi “je, ingekuwa mimi, ningetaka wenzangu wanifanyie nini au kunichukuliaje?” Tuwe na huruma na utu. Badala ya kuwacheka wanandoa, tushukuru Mungu kuwa hatupitii wanayopitia. Tujifunze kitu toka kwao badala ya kuwabaghaza, kuwacheka, na kuwasimanga. Kwani, hujafa hujaumbika na kutenda makosa ni asili ya binadamu.
            Wanandoa ambao ndoa yao imevunjika ni kama wagonjwa. Hakuna haja ya kuwalaumu wala kuwasimanga bali kuwaonea huruma au kuwasaidia. Hakuna anayependa ndoa yake ivunjike japo wahusika wanavunja ndoa yao tokana na ujinga juu ya mambo fulani fulani yawe ya kimalezi, kitabia, kimahusiano, kiuchumi, kitaaluma, ubinafsi, uchoyo, upumbavu, hata kutojali mambo fulani fulani kwa wakati fulani.
            Tumalizie kwa kusisitiza kuwa kuwacheka wanandoa walioachana si kuwatendea haki. Maana, kitanda usicholalia hujui kunguni wake. Ni rahisi kuhukumu, kulaumu, hata kutweza. Je, ushawahi kujiuliza? Ningekuwa mimi, ningependa nichukuliweje hasa kipindi hiki kigumu na pigo kubwa katika maisha?
Kwani, si wote wanaoacha au kuachika huoa au kuolewa tena. Tuwaoneeni huruma watu hawa.

Chanzo: Mwananchi Jpili juzi.