Copyright © 2001 by Eric S. Raymond
Copyright © 2002, 2003, 2004 by Tomasz Dudzisz & Kaja
Mikoszewska & Maciej Wierzbicki (polskie tumaczenie)
Oryginalny dokument angielskojzyczny mona znale tutaj.
Dokument ten dostpny jest rownie w jzykach: duskim, estoskim, francuskim, niemieckim, hebrajskim, wgierskim, rosyjskim oraz hiszpaskim. Jeeli chcesz kopiowa, rozpowszechnia, tumaczy bd cytowa ten dokument, przeczytaj moje zastrzeenia.
Wiele stron WWW rnych projektw zawiera odnonik do tego dokumentu. W porzdku, wanie po to powsta. Jednak jeeli jeste webmasterem, ktry zamieszcza taki odnonik na stronie swojego projektu - umie obok informacj, e nie jestemy wsparciem technicznym Twojego projektu!
Okazuje si, e gdy zabraknie takiego zastrzeenia, wielu idiotw sdzi, e publikujc ten dokument, zobowizalimy si do rozwizywania wszystkich technicznych problemw wiata.
Jeeli czytasz ten dokument, poniewa potrzebujesz pomocy i sdzisz, e moesz j uzyska bezporednio od jego autorw, jeste wanie jednym z tych idiotw. Nie zadawaj nam pyta - po prostu Ci zignorujemy. Chcielimy pokaza, w jaki sposb uzyska pomoc od osb zajmujcych si oprogramowaniem i sprztem, z ktrym masz problem. Jednak w 99% przypadkw to nie my bdziemy tymi osobami. Dopki nie bdziesz absolutnie pewien, e jeden z autorw tego dokumentu jest ekspertem w tym, czego potrzebujesz, zostaw nas w spokoju. Wtedy wszyscy bd szczliwi.
W naszym wiecie rodzaj odpowiedzi, ktr otrzymasz na nurtujce Ci pytanie, zaley od sposobu, w jaki je postawisz. Ten dokument nauczy Ci, jak formuowa pytania, aby otrzyma w peni satysfakcjonujc odpowied.
Oprogramowanie open source jest ju powszechnie dostpne. Moesz uzyska pomoc z nim zwizan od dowiadczonych uytkownikw, nie tylko od autorw. To dobra sprawa; uytkownicy s duo agodniejsi wobec pocztkujcych. Ponisze rady przydadz Ci si zarwno w porozumiewaniu si z autorami, jak i dowiadczonymi uytkownikami.
Pierwsz rzecz, jak naley sobie uzmysowi, jest to, e lubimy zawie problemy oraz dobre, zmuszajce do zastanowienia pytania. Gdybymy nie mieli takiego podejcia, nie byoby nas tutaj. Gdy dostarczysz nam interesujce zagadnienie do rozgryzienia, moesz liczy na nasz wdziczno; dobre pytania s bodcem do dziaania, s jak mie prezenty. Takie zadania pomagaj nam rozwija umiejtnoci i czsto odkrywa rzeczy, na ktre nie zwracalimy wczeniej uwagi lub mylelimy o nich inaczej. "Dobre pytanie!" - jest dla nas prawdziwym komplementem.
Czsto mwi si, e reagujemy niechtnie lub opryskliwie na proste pytania. Czasem moe to wyglda, jakbymy odruchowo oschle traktowali i ignorowali tych 'nowych'. W rzeczywistoci tak nie jest.
Nie zamierzamy powica naszego czasu na odpowiedzi ludziom niechtnym do samodzielnego mylenia - odrbcie wic swoj prac domow, zanim zadacie jakiekolwiek pytanie. Tacy ludzie s poeraczami naszego czasu - zabieraj go nam bez opamitania, marnuj kad chwil, ktr moglibymy powici innemu, bardziej interesujcemu zagadnieniu lub osobie, ktra bardziej zasuguje na nasz odpowied. Tych pierwszych nazywamy 'ajzami' ('losers', z historycznych wzgldw wymawiane czsto jako 'lusers').
Zdajemy sobie spraw, e wiele osb chce korzysta z naszego oprogramowania i nie wszystkich interesuj techniczne detale. Dla wikszoci ludzi komputer jest jedynie narzdziem - w dosownym tego sowa znaczeniu; interesuj si innymi rzeczami i yj po swojemu. Rozumiemy to i akceptujemy - nie spodziewamy si, e kadego zafascynuje to samo, co nas. Jednake nasz styl odpowiedzi przeznaczony jest dla tych, ktrzy nieco interesuj si tematem i gotowi s aktywnie uczestniczy w rozwizywaniu problemu. To si nie zmieni. Nie powinno si zmieni - jeli tak si stanie, staniemy si mniej efektywni w tym, co robimy najlepiej.
Jestemy (w wikszoci) w pewnym sensie wolontariuszami. Powicamy nasz wolny czas, by odpowiada na pytania, ktrych liczba momentami wrcz nas przygniata. Wic musimy je ostro filtrowa. W szczeglnoci ignorujemy pytania ludzi, ktrzy wydaj si by ajzami. Dziki temu moemy efektywniej wykorzysta cenny czas na odpowiadanie ludziom, ktrzy na to zasuguj.
Jeli uwaasz, e taka postawa jest wstrtna, poniajca dla Ciebie bd arogancka, zastanw si jeszcze raz. Nie bagamy kadego, eby do nas doczy - jednak wikszo z nas chtnie powita Ci w naszym gronie jako rwnego, jeli tylko woysz w to odpowiedni wysiek. Prba pomocy ludziom, ktrzy nie s skorzy pomc sami sobie, jest bezcelowa. Niewiedza jest zrozumiaa i dopuszczalna, udawanie gupka - absolutnie nie.
Jak wida, o ile niekoniecznie trzeba by technicznie kompetentnym, aby przycign nasz uwag, o tyle koniecznie trzeba prezentowa podejcie do kompetencji prowadzce - mylenie, skupienie, czujno oraz aktywne uczestnictwo w rozwizywaniu problemw. Jeli nie moesz pogodzi si z takim rodzajem "dyskryminacji", zatrudnij kogo i pa mu za techniczne wsparcie, zamiast prosi nas o bezinteresown pomoc.
Jeli zdecydujesz si jednak zwrci do nas po pomoc, na pewno nie chciaby wyj na ajz. Najlepszym sposobem, by otrzyma szybk odpowied, jest pyta jak czowiek inteligentny, pewny siebie, posiadajcy wiedz, ktremu po prostu zdarzyo si szuka pomocy z tym jednym, konkretnym problemem.
(Poprawki do tego przewodnika s mile widziane. Moesz przesa swoje sugestie na adres esr@thyrsus.com. Pamitaj jednak, e ten dokument nie mia by oglnym przewodnikiem po netykiecie, a ja raczej odrzucam sugestie niezwizane bezporednio z uzyskiwaniem uytecznych odpowiedzi na forum technicznym.)
Zanim wylesz email z zapytaniem, zadasz pytanie na grupach dyskusyjnych czy te na innym forum, postaraj si znale odpowied:
Gdy bdziesz zadawa pytanie, zaznacz, e zrobie ju wymienione powyej rzeczy. Dzieki temu bdziemy wiedzie, e nie jeste leniwy i nie marnujesz cudzego czasu. Jeszcze lepiej bdzie, gdy przedstawisz, czego si dowiedziae dziki "zaliczeniu" powyszych punktw. Lubimy pomaga ludziom, ktrzy pokazuj, e potrafi si uczy na pytaniach.
Prbuj znale odpowied, uywajc wyszukiwarki Google do znalezienia fraz odpowiadajcych komunikatom o bdach, jakie dostae (i przeszukuj zarwno archiwa grup dyskusyjnych, jak i strony WWW). To moe naprowadzi Ci na poprawki w dokumentacji bd wtki na grupach dyskusyjnych, ktre przynios odpowied na Twoje pytanie. A nawet jeli nie, to dodanie "przeszukaem sie pod ktem wystpienia tego komunikatu" do maila lub posta z prob o pomoc jest dobrym pomysem.
Przygotuj pytanie. Przemyl je. Im lepiej pokaesz, e woye wysiek w prb rozwizania problemu zanim zapytae nas, tym wiksze bdzie prawdopodobiestwo, e rzeczywicie uzyskasz pomoc.
Nie zadawaj zych pyta. Jeli pytanie, ktre zadasz, bdzie oparte na bdnym zaoeniu, kto z nas (prawdopodobnie mylc: "Gupie pytanie...") odpowie Ci krtko i dosadnie, majc nadziej, e nauczysz si czego, jeli dostaniesz to, o co prosie, a nie to, co byo Ci naprawd potrzebne.
Nigdy nie zakadaj, e naley Ci si odpowied. Nie naley si - w kocu nie pacisz za to. Otrzymasz odpowied, jeeli na ni zasuysz - gdy zadasz solidne, interesujce i zmuszajce do mylenia pytanie. Takie, ktre moe wzbogaci wiedz ogu, a nie takie, ktre jedynie wyciga od innych informacje.
Bardzo dobrym pocztkiem bdzie wykazanie chci wsppracy w procesie rozwizywania problemu. Zadajc pytania typu: "czy kto moe da mi jak wskazwk", "czego tu brakuje" lub "czy jest jaka strona, gdzie mgbym to sprawdzi", masz wiksz szans na odpowied, ni gdyby pytanie brzmiao: "Prosz o przesanie dokadnej procedury". Daje to pewno, e dokoczysz proces, jeli tylko kto Ci odpowiednio nakieruje.
Starannie wybierz miejsce swojego zapytania. Prawdopodobnie zostaniesz zignorowany lub uznany za ajz, jeli:
Zawsze odrzucamy pytania, ktre s le sprecyzowane i niewaciwie ukierunkowane. W ten sposb chronimy nasz kana komunikacyjny przed rzeczami zupenie niezwizanymi z tematem. Raczej nie chciaby zosta zignorowany.
Pierwsz rzecz, ktr naley zrobi, jest znalezienie waciwego forum. I znowu - Google i inne metody przeszukiwania sieci to Twoi przyjaciele. Uyj ich do znalezienia strony WWW projektu najbliszego temu, z ktrym masz problemy. Zwykle na takiej stronie bd odnoniki do FAQ oraz do list dyskusyjnych projektu wraz z archiwami. Te listy dyskusyjne s waciwym miejscem do szukania pomocy, jeeli poprzednie starania (wcznie z przeczytaniem FAQ) nie przyniosy rozwizania.
Wysanie maila do osoby lub na forum, z ktrym nie jeste zaznajomiony, jest do ryzykowne. Na przykad zakadanie, e autor informacyjnej strony WWW zechce by Twoim darmowym konsultantem, jest bdne. Nie zakadaj optymistycznie, e Twoje pytanie bdzie mile widziane - jeeli nie jeste pewien, albo wylij pytanie gdzie indziej, albo si po prostu powstrzymaj.
Podczas wybierania grupy dyskusyjnej nie sugeruj si wycznie jej nazw. Zerknij do FAQ lub opisu, aby upewni si, e Twoje pytania bd na miejscu. Przeczytaj kilka archiwalnych wtkw, aby wyczu, jaki klimat panuje na grupie, zanim polesz swj artyku. Bardzo dobrym pomysem jest przeszukanie archiww grup lub list dyskusyjnych pod ktem odpowiednich sw kluczowych, zanim wylesz pytanie.
Musisz dokadnie wiedzie, o co chcesz zapyta! Jedn z najczstszych pomyek jest zadawanie pyta dotyczcych interfejsu programowania w systemach Unix bd Windows na forach przeznaczonych do dyskutowania o jzyku programowania, bibliotece lub narzdziach dotyczcych obu tych systemw. Jeeli nie rozumiesz, dlaczego jest to powany bd, najlepiej powstrzymaj si z zadawaniem jakichkolwiek pyta do momentu, gdy stanie si to dla Ciebie jasne.
Generalnie pytania skierowane na waciwie obrane publiczne forum maj wiksz szans na uyteczn odpowied. Istnieje wiele powodw takiego stanu rzeczy. Jednym z nich jest po prostu wiksza liczba potencjalnych odpowiedzi. Innym jest liczno tzw. publicznoci; wolimy udziela odpowiedzi, ktre przydadz si wielu ludziom, a nie nielicznym.
Naturalnym jest, e my, a take autorzy popularnego oprogramowania, cay czas otrzymujemy wicej wiadomoci - le ukierunkowanych wiadomoci - ni jestemy w stanie przetrawi. Doczajc do tego szumu informacyjnego, w ekstremalnych sytuacjach Twoja wiadomo moe zosta t, ktra przepeni czar goryczy - niejednokrotnie zdarzyo si, e niektrzy z nas wycofywali swj wkad w popularne projekty z powodu zalewu bezuytecznych maili, doprowadzajcego do sytuacji, w ktrej korzystanie z wasnej skrzynki pocztowej staje si nieznone.
Uytkownicy interesujcego Ci systemu lub oprogramowania mog poleca forum WWW lub kana ircowy, na ktrym pocztkujcy mog szuka pomocy. (W krajach nieanglojzycznych czciej s to listy e-mailowe.) Jeli uwaasz, e Twj problem jest wzgldnie prosty lub do powszechny, najlepiej zacz od szukania wanie tam. Na otwartym kanale na IRC moesz czsto otrzyma pomoc w czasie rzeczywistym.
Jeli program, z ktrym masz kopoty, pochodzi z jakiej konkretnej dystrybucji, dobrze zapyta najpierw na forum/licie dystrybucyjnej, a dopiero potem na forum/licie projektu. [...]
Zanim zapytasz na jakimkolwiek forum, sprawd, czy mona je przeszukiwa. Jeli tak, sprawd sowa kluczowe dotyczce Twojego problemu; a nu wystarczy. Zrb to, nawet jeli wczeniej przeszukae sie - niektre strony forum mogy jeszcze nie zosta zaindeksowane.
Coraz czciej projekty organizuj forum lub zakadaj kana na IRC powicone wsparciu dla uytkownikw, rezerwujc komunikacj e-mailow dla developerw. [...]
Jeli interesujcy Ci projekt ma wasn list dyskusyjn developerw, pisz na t list, a nie do poszczeglnych osb - nawet jeli wiesz, kto moe najlepiej odpowiedzie na Twoje pytanie. Adres listy dyskusyjnej znajdziesz w dokumentacji bd na stronie domowej projektu. Takie posunicie ma kilka zalet:
Jeli projekt ma zarwno list dla uytkownikw, jak i developerw (albo "koderw"), a Ty nie grzebiesz w kodzie, pytaj na licie/forum uytkownikw. Nie spodziewaj si, e otrzymasz pomoc na licie developerw - tam Twoje pytanie bdzie tylko przeszkadza w wymianie innego rodzaju informacji.
Jeli jednak jeste pewien, e Twj problem jest niezwyky, a z listy/forum dla uytkownikw przez par dni nie uzyskae pomocy, moesz sprbowa pyta na licie dla developerw. Przedtem koniecznie obserwuj j przez kilka dni, eby wyczu klimat (ta rada dotyczy kadej prywatnej czy pprywatnej listy).
Jeli nie moesz znale adresu listy, a widzisz jedynie adres maintainera, napisz do niego. Nie musi to oznacza, e lista dyskusyjna nie istnieje. Zaznacz w mailu, e pomimo prb nie udao Ci si znale odpowiedniej listy, a take, e nie masz nic przeciwko przesaniu Twojego listu do innych osb. Wielu ludzi uwaa, e prywatny list musi pozosta prywatny, nawet jeli nie zawiera adnych tajnych danych. Takie pozwolenie daje odbiorcy wybr, co zrobi z listem od Ciebie.
Na listach pocztowych lub grupach dyskusyjnych najlepszym sposobem na przycigncie uwagi ekspertw jest temat w nagwku Twojej wiadomoci zawarty w okoo 50 znakach (lub mniej). Nie tra szansy na ich odpowied, piszc bekot w stylu "Prosz, pomcie mi" (nie mwic ju o "PROSZ, POMUSZCIE!"; wiadomoci z takim tematem omijamy odruchowo). Nie prbuj wywrze na nas wraenia, ukazujc ogrom swojego cierpienia.
Dobrym zwyczajem stosowanym przez organizacje wsparcia technicznego jest trzymanie si w tematach konwencji "obiekt - nieprawidowo". Cz "obiekt" okrela, z jak rzecz lub grup rzeczy wystpi problem, w czci "nieprawidowo" jest opis niespodziewanego zachowania.
Gupio:
POMOCY! Nie dziaa mi grafika w laptopie!
Mdrze:
W XFree86 4.1 znika kursor, grafika Fooware z chipsetem MV1004
Najrozsdniej:
XFree86 4.1 na grafice Fooware z chipsetem MV1004 - znikajcy kursor.
Konwencja opisywania "obiekt - nieprawidowo" pomoe Ci sformuowa problem w szczegowy sposb. Co jest nie tak? To tylko kursor, czy moe take karta graficzna? Czy to jest normalne dla XFree86? Dla wersji 4.1? Czy to jest charakterystyczne dla chipsetw grafiki Fooware? Dla modelu MV1004? Jeli widzimy rezultaty tych obserwacji, moemy od razu zrozumie, co jest przyczyn Twoich problemw i stwierdzi na pierwszy rzut oka, jakiego rodzaju to jest problem.
Przegldanie archiwum najczciej odbywa si po tematach. Wybierz swj temat tak, by jak najlepiej odpowiada treci pytania - dziki temu nastpny przeszukujcy archiwa w zwizku z problemem podobnym do Twojego znajdzie odpowiedni wtek i nie bdzie musia pyta jeszcze raz.
Jeli zadajesz pytanie w odpowiedzi na inn wiadomo (Reply), pamitaj, aby tak zmieni temat listu, eby byo wida, e zadajesz pytanie. Temat, ktry wyglda tak: "Re: test" lub "Re: nowy bug" prawdopodobnie nie przycignie wystarczajcej uwagi. Wycinaj rwnie cytaty poprzedniej wiadomoci do minimum, zgodnie z wtkiem.
Jeeli chcesz utworzy nowy wtek, nie zrobisz tego poprzez odpowied na inn wiadomo. Niektre klienty poczty (jak np. mutt) zezwalaj na sortowanie wiadomoci w wtkach i ukrywanie ich w ten sposb. Osoby, ktre tak robi, nie zobacz Twojej wiadomoci.
Zmiana tematu nie wystarczy. Mutt, a take prawdopodobnie inne klienty poczty, sprawdzaj pozostae informacje w nagwkach wiadomoci w celu przyporzdkowania ich do wtku. Najlepiej po prostu utworzy now wiadomo.
Na forach WWW panuj nieco inne zasady. Wiadomoci s zwizane tylko z konkretnymi dyskusjami i nie mona ich znale poza wtkami. Zmiana tematu nie jest wic konieczna (na niektrych forach jest wrcz niemoliwa). Jednak zadawanie pytania w odpowiedzi na inny artyku jest w ogle kiepskim pomysem - przeczytaj je tylko obserwatorzy konkretnego wtku. Jeli wic chcesz zainteresowa kogo oprcz osb aktywnych w tym wtku, za nowy.
Zakoczenie wiadomoci sentencj "prosz sa odpowied na adres..." raczej spowoduje, e nie dostaniesz adnej odpowiedzi. Jeeli nie jeste w stanie wygospodarowa kilku sekund na ustawienie poprawnego pola Reply-To:, nikt z nas nie wygospodaruje kilku sekund na przeanalizowanie Twojego problemu. Jeeli Twj klient poczty nie ma takich moliwoci, korzystaj z lepszego klienta. Jeeli Twj system operacyjny nie oferuje adnego klienta poczty z takimi moliwociami, zaopatrz si w lepszy system.
Z dowiadczenia wiemy, e ludzie, ktrzy niedbale i niechlujnie pisz posty, najczciej s niedbali i niechlujni w myleniu i programowaniu. Odpowiadanie na pytania takim ludziom mija si z celem, wolimy inaczej wykorzysta czas.
Formuowanie swoich pyta jasno i zrozumiale jest zatem bardzo wane. Jeli nie chce Ci si tego zrobi, nie oczekuj, e zwrcimy na Ciebie uwag. Zadbaj o poprawno jzykow. Nie chodzi tu o sztywno czy oficjalno - porozumiewamy si raczej jzykiem swobodnym, argonowym i z humorem, jestemy jednak bardzo precyzyjni. Precyzja jest konieczna - dziki temu wida, e jeste mylcy i uwany.
Piszc, uywaj poprawnie znakw przestankowych oraz wielkich i maych liter. Nie PISZ WIELKIMI LITERAMI - jest to niegrzeczne i rozumiane jako krzyk. (Pisanie samymi maymi literami jest nieco mniej dranice, jednak trudne do odczytania. Alanowi Coxowi to ujdzie, ale Tobie nie.)
Jeli piszesz jak panalfabeta, zostaniesz prawdopodobnie zignorowany. Pisanie l337 h4X0r - 'haksorskim alfabetem' - jest podoeniem gowy pod topr i gwarantuje grobow cisz (w najlepszym przypadku zostaniesz uraczony sarkazmem i kilkoma lekcewacymi radami).
Jeli zadajesz pytanie na forum, na ktrym nie uywa si Twojego rodzimego jzyka, moesz spodziewa si pewnej tolerancji dla bdw gramatycznych i ortograficznych - ale zerowej dla lenistwa (tak jest, zwykle potrafimy dostrzec rnic). Ponadto jeeli nie znasz jzyka rozmwcw - pisz po angielsku. Raczej olewamy pytania zadane w niezrozumiaym dla nas jzyku; angielski uwaany jest za jzyk 'roboczy' Internetu. Piszc po angielsku, minimalizujesz prawdopodobiestwo odrzucenia swojego pytania.
Jeeli Twoje pytanie bdzie trudne do odczytania, najprawdopodobnej zostanie zignorowane. Dlatego:
Jeli uywasz klientw pocztowych pracujcych w rodowisku graficznym (Netscape Messanger, MS Outlook itp.) i pracujesz z ustawieniami domylnymi, moesz naruszy powysze zasady. Wikszo klientw posiada opcj "Podejrzyj rdo" - w ten sposb sprawd, czy poza czystym tekstem nie wysyasz jakich mieci.
Zrb wszystko, co w Twojej mocy, by odpowiedzie na pytania, jakie zostan Ci przez nas zadane.
Simon Tatham napisa znakomity esej zatytuowany "Jak efektywnie raportowa bdy". Gorco polecamy.
Musisz precyzyjnie i konkretnie okreli problem. Nie pakuj olbrzymiej iloci kodu lub informacji w swoje pytanie. Jeli masz wielki, skomplikowany wynik bdnego dziaania jakiego programu, sprbuj przyci go, uczyni jak najmniejszym.
Ma to sens z co najmniej trzech powodw. Po pierwsze, zauwaalny wysiek woony w uproszczenie pytania sprawi, e z wikszym prawdopodobiestwem otrzymasz odpowiedzi. Po drugie, samo uproszczenie pytania sprawi, e szybciej kto odpowie. Po trzecie, w procesie oczyszczania raportu o bdzie moe sam wpadniesz na rozwizanie lub znajdziesz obejcie.
Kiedy masz problem z kawakiem kodu, nie twierd, e znalaze bd, dopki nie bdziesz tego absolutnie pewien. Podpowied: dopki nie pokaesz kodu atki, ktra naprawia bd, bd testw porwnawczych z poprzedni wersj, ktre pokazuj nieprawidowe zachowanie, prawdopodobnie nie jeste wystarczajco pewien.
Pamitaj, e mnstwo uytkownikw nie miao takiego problemu. W przeciwnym wypadku poznaby rozwizanie podczas czytania dokumentacji i przeszukiwania sieci (bo zrobie to, zanim zacze narzeka, prawda?). A to oznacza, e najprawdopodobniej to Ty popeniasz bd, a oprogramowanie jest w porzdku.
Osoby, ktre napisay oprogramowanie, woyy duo cikiej pracy, by dziaao ono jak najlepiej. Twierdzc, e znalaze bd, sugerujesz, e kto co gdzie zrobi le i najczciej w ten sposb obraasz tego kogo - nawet jeeli masz racj. Bardzo niedyplomatycznie jest zakrzykn "bd" w polu tematu.
Zadajc pytanie, najlepiej zaznaczy, e prawdopodobnie to Ty co robisz nie tak, nawet jeli jeste pewny, e znalaze bd. Jeeli rzeczywicie co jest le, dowiesz si w odpowiedzi. Postpujc tak, jak radzimy, stawiasz si w sytuacji, w ktrej maintainerzy bd chcieli raczej Ci przeprosi, jeeli faktycznie by bd, ni zdenerwuj si, e oskarasz ich o bd, ktry sam popenie.
Niektrzy ludzie, zrozumiawszy, e nie powinni byli zachowywa si arogancko i ordynarnie, domagajc si odpowiedzi, przesadzaj w drug stron i zaczynaj si paszczy. "Wiem, e jestem aosnym lamerem, ale...". Takie zachowanie nie pomaga, a jest szczeglnie denerwujce, kiedy czy si z niezrozumieniem problemu.
Nie marnuj swojego i naszego czasu na niedojrzae zagrywki. Zamiast tego zbierz fakty i przedstaw pytanie tak jasno, jak potrafisz. Zdecydowanie lepiej zaprezentowa si w ten sposb, ni si paszczy.
Niektre fora maj wydzielone miejsca na pytania pocztkujcych. Jeli czujesz, e Twj problem jest prosty, pytaj tam. I nie paszcz si.
Nie pisz co, wedug Ciebie powoduje problem (gdyby Twoje domysy byy suszne, nie potrzebowaby pomocy). Upewnij si, e podajesz konkretne objawy problemu, a nie wasn interpretacj czy teori. Interpretacje i diagnozy pozostaw nam. Jeli uwaasz, e Twoje domysy mog by wane, zaznacz, e tylko zgadujesz, i wyjanij, czemu to nie wystarczyo.
Gupio:
Cigle otrzymuj bd SIG11 podczas kompilacji jdra i podejrzewam jakie uszkodzenie podzespou pyty gwnej. Jak najlepiej to sprawdzi?
Mdrze:
Mj domowy K6/233 z pyt gwn FIC-PA2007 (chipset VIA Apollo VP2) oraz 256MB RAM-u Corsair PC133 SDRAM zwraca bd SIG11 po dwudziestu minutach od wczenia podczas procesu kompilacji jdra, ale nigdy w cigu pierwszych 20 minut. Reboot nie powoduje restartu zegara, natomiast wyczenie wszystkiego - tak. Wymiana RAM-u nie pomoga. Interesujca cz logu z zapisem procesu kompilacji wyglda tak.
Najbardziej uyteczna wskazwka w rozszyfrowywaniu czego, co poszo le, najczciej ley w zdarzeniach bezporednio to poprzedzajcych. Zatem Twj raport powinien opisywa dokadnie, co zrobie lub co zrobia maszyna - od pocztku do koca. W przypadku linii polece tworzenie logw sesji (np. uywajc programu script) i przytoczenie stosownych mniej wicej dwudziestu linii moe bardzo pomc.
Jeli program, ktrego problem dotyczy, posiada wbudowane opcje diagnostyczne (jak np: -v for verbose), sprbuj pomyle nad takich ich dobraniem, by wydoby moliwie jak najwicej poytecznych informacji.
Jeli Twj raport zrobi si dosy duy (wikszy ni 4 akapity), dobrze byoby streci krtko problem na pocztku, a nastpnie reszt przedstawi w kolejnoci chronologicznej. Dziki temu bdziemy wiedzieli, czego szuka podczas czytania Twojego raportu.
Jeeli prbujesz dowiedzie si, jak co zrobi (a nie zaraportowa bd), zacznij od przedstawienia celu. Dopiero potem wypunktuj kroki prowadzce do tego, na czym utkne.
Czsto ludzie, ktrzy potrzebuj pomocy technicznej, maj cel dokadnie sformuowany i utykaj po drodze, ktr uwaaj za jedyn moliw. Przychodz po pomoc w jednym z krokw postpowania, ale nie zdaj sobie sprawy, e to cay sposb jest bdny. Czsto przeamanie takiego toku rozumowania wymaga wikszego wysiku.
Gupio:
Jak ustawi przycisk kolorw w programie FooDraw, aby otrzyma heksadecymaln warto RGB?
Mdrze:
Prbuj zastpi tablic kolorw w obrazku wybranymi przez siebie wartociami. Jedyne wyjcie, jakie widz, to edycja kadej tablicy, ale nie mog w programie FooDraw zmusi przycisku kolorw do pobrania heksadecymalnej wartoci RGB.
Druga wersja pytania jest lepsza - dopuszcza moliwo odpowiedzi sugerujcej uycie lepszego narzdzia do tego zadania.
Uwaamy, e rozwizywanie problemu powinno by jawne, odbywa si na forum publicznym - po to, by pierwsza odpowied, jeli okae si bdna bd niekompletna, moga zosta poprawiona przez kogo o wikszej wiedzy. Udzielanie dobrych odpowiedzi publicznie pozwala te na zaprezentowanie swojej kompetencji i dowiadczenia.
Gdy prosisz o odpowied na prywatny adres, zakcasz ten proces. Nie rb tego. To udzielajcy odpowiedzi dokonuje wyboru, jak to zrobi. Jeli kto odpowiada na adres prywatny, oznacza to zazwyczaj, e pytanie jest le sformuowane lub zbyt oczywiste, by zainteresowa innych.
Jest wyjtek od tej reguy. Jeli uwaasz, e na swoje pytanie otrzymasz mnstwo podobnych odpowiedzi, napisz: "odpowiedzi prosz kierowa na mj adres, a ja podsumuj je i przel na grup". Ustrzeenie listy bd grupy dyskusyjnej przed zalewem identycznych wiadomoci jest uprzejme - musisz jednak dotrzyma sowa i przesa podsumowanie.
Nieprecyzyjne pytania s uwaane za bardzo czasochonne. Ludzie, ktrzy z pewnoci udziel Ci dobrej odpowiedzi, s rwnie bardzo zajci (bior na siebie wiele obowizkw). S uczuleni na czasochonne pytania, wic na nieprecyzyjne te.
Najprawdopodobniej uzyskasz uyteczn odpowied, jeli wyjanisz dokadnie, czego oczekujesz (dostarczenia wskazwki, przesania kodu, sprawdzenia Twojej atki itp.). To pozwoli skupi wysiek na konkretnych czynnociach i porednio ograniczy czas i energi, ktr trzeba woy, by Ci pomc. To dobrze.
By zrozumie wiat, w ktrym yj fachowcy, pomyl o fachowoci jako o niezmiernie obfitych zasobach i bardzo krtkim czasie, ktry masz na korzystanie z nich. Im mniej czasu fachowcy spdz nad zrozumieniem pytania, tym prawdopodobniej otrzymasz odpowied od kogo naprawd dobrego (i bardzo zajtego).
Spraw, by forma Twojego pytania skrcia czas potrzebny fachowcowi na zagbienie si - czsto nie sprowadza si to jedynie do uproszczenia pytania. Zatem na przykad "Czy moesz da mi jak wskazwk do wyjanienia X?" jest zwykle o wiele mdrzejsze ni "Czy moesz mi wyjani X?". Jeli jaki kawaek kodu nie dziaa prawidowo, zwykle lepiej poprosi kogo, by wyjani, co jest nie tak, ni prosi o naprawienie.
Potrafimy odrni prac domow od innych problemw - wikszo z nas te je odrabiaa. Te pytania s dla Ciebie, eby samodzielnie znalaz odpowied i czego si nauczy. Pytaj o wskazwki, ale nie o rozwizanie.
Jeli podejrzewasz, e kto podesa Ci swoj prac domow, ale i tak nie jeste w stanie jej rozwiza, sprbuj zapyta na grupie lub forum (w ostatecznici na licie) uytkownikw projektu. Nawet jeli my zauwaymy, e to czyja praca domowa, by moe inni uytkownicy co podpowiedz.
Oprzyj si pokusie, by koczy swoje proby o pomoc nic nie znaczcymi pytaniami w stylu "Czy kto moe mi pomc?" lub "Czy jest na to jaka odpowied?". Po pierwsze, jeli opisae swj problem cho troch fachowo, takie pytania s naprawd zbdne. Po drugie, poniewa s zbdne - niezmiernie nas drani - w odpowiedzi bdziemy odpowiada zgodnie z elazn logik, co w stylu: "Tak, moe Ci kto pomc." lub "Nie, Tobie ju nikt nie moe pomc."
Oglnie rzecz biorc, zadawania pyta "tak/nie" naley unika, chyba e oczekuje si wanie odpowiedzi "tak/nie".
To Twj problem, nie nasz. Zaznaczenie pilnoci prawdopodobnie przyniesie odwrotny skutek - wikszo z nas po prostu skasuje takie wiadomoci jako przejaw niegrzecznych i samolubnych prb natychmiastowego skoncentrowania na sobie uwagi i wymuszenia specjalnego traktowania.
Od takiego zachowania istnieje jeden wyjtek. Zaznaczenie pilnoci moe by wskazane, jeeli problem dotyczy wanego programu, wykorzystywanego do zada, ktre mog nas interesowa. W takim przypadku - kiedy jeste pod presj czasu i zaznaczye to grzecznie - ludzie mog si wystarczajco zainteresowa, by da odpowied szybciej.
Jednak jest to do ryzykowne z powodu subiektywnego podejcia do znaczenia usug lub serwerw - nasza ocena bdzie prawdopodobnie inna od Twojej. Post z Midzynarodowej Stacji Kosmicznej uszedby, ale post wynikajcy z chci poprawienia sobie samopoczucia lub z powodw politycznych - raczej nie. W rzeczy samej post "Pilne, pomcie mi ocali foczki!" prawdopodobnie spowoduje, e utoniesz w oglnym flame autorstwa nawet tych, ktrzy uwaaj mode foczki za bardzo wane.
Jeeli wydaje Ci si to zadziwiajce, zanim wylesz jakikolwiek post, czytaj ten dokument jeszcze raz i jeszcze raz - do momentu, a zrozumiesz.
Bd uprzejmy. Uywaj zwrotw 'prosz' i 'z gry dzikuj'. Doceniaj to, e ludzie spdzaj czas, by Ci pomc zupenie za darmo.
Oczywicie nie jest to tak wane, jak pisanie poprawnie gramatycznie, precyzyjnie i opisowo oraz unikanie zastrzeonych formatw itd. - i nie moe tego zastpi. Generalnie wolimy raczej mie do czynienia z czym cikostrawnym, na przykad technicznie cisym raportem o bdzie, ni z grzeczn niejasnoci.
Sprbuj jednak upiec dwie pieczenie na jednym ogniu - grzeczno zwikszy Twoje szanse otrzymania uytecznej i pomocnej odpowiedzi.
(Musimy zaznaczy, e jedynym powanym zarzutem, ktry pad pod adresem niniejszego dokumentu, jest zalecenie uywania jedynie "z gry dzikuj". Niektrzy odbieraj to jako zamierzenie braku podzikowa dla kogokolwiek pniej. Oczywicie zalecamy obydwie rzeczy -- uprzejmo z gry i podzikowania za czas/uwag z dou.)
Kiedy ju rozwizae problem, wylij wiadomo do tych, ktrzy Ci pomogli. Daj zna, jak poszo, i podzikuj. Jeli w rozwizanie problemu bya zaangaowana lista czy grupa dyskusyjna, podzikowania wypada wysa te tam.
Najlepiej, gdyby podsumowanie byo w tym samym wtku co oryginalne pytanie i miao dodane sowo "ROZWIZANIE", "ODPOWIED" lub co rwnie oczywistego w temacie. Na listach dyskusyjnych o duym ruchu osoba, ktra widzi wtek o "problemie X" zakoczony wiadomoci z tematem "Problem X - ROZWIZANY" wie dziki temu, e nie musi powica czasu na studiowanie tego wtku (chyba e uwaa "problem X" za interesujcy) i moe analizowac inny problem.
Taka wiadomo nie musi by duga czy zawia; proste "Witam - to by zepsuty kabel sieciowy! Dzikuj wszystkim - Bolek" jest lepsze ni nic. Tak naprawd, jeeli wyjanienie nie zawiera technicznych szczegw, to krtkie, treciwe podsumowanie jest lepsze ni duga rozprawa. Powiedz, jak rozwizae problem, ale nie musisz wdawa si w szczegy.
Przy zaawansowanych problemach dobrze jest wysa wiadomo z podsumowaniem historii rozwizania bd prb rozwizania. Opisz take wynik wysikw. Napisz, co zadziaao, a potem wska lepe uliczki, ktre mona omin. Potem, bo podsumowanie ma pokazywa rozwizanie, a nie by nowel detektywistyczn. Przedstaw osoby, ktre Ci pomogy - w ten sposb zyskuje si przyjaci.
Poza kwesti uprzejmoci, informacja o rozwizaniu, ktre pomogo Tobie, uatwi innym wyszukiwanie w archiwum pomocnych wiadomoci.
I na koniec - tego typu mail daje wszystkim, ktrzy si w to zaangaowali, mie poczucie rozwizania problemu. Jeli sam nie jeste kumatym misiem, uwierz, e to dla nas bardzo wane. Nierozwizane problemy s niezmiernie frustrujace; chcielibymy mie je przerobione. Dobra karma zgromadzona poprzez zaspokajanie tego pragnienia bdzie Ci bardzo, bardzo pomocna, gdy bdziesz musia zada kolejne pytanie.
Pomyl, jak moesz pomc innym w unikniciu jakiego problemu. Zastanw si, czy poprawka w dokumentacji lub FAQ pomoe. Jeeli tak, zaproponuj poprawki maintainerowi.
Dla nas takie zachowanie jest waniejsze ni zwyka uprzejmo. W taki sposb zdobywa si reputacj czowieka, ktry zachowuje si w porzdku, a to bardzo poyteczna sprawa.
Istnieje starodawna i powaana tradycja: jeli w odpowiedzi ujrzysz "RTFM", osoba, ktra to napisaa, sugeruje Ci, by Przeczyta Przyjazn Dokumentacj (Read The Friendly Manual). I najczciej ma racj. Zatem zrb to.
RTFM posiada modszego krewniaka: jeli w odpowiedzi dostaniesz "STFW", osoba, ktra to napisaa, sugeruje Ci, e powiniene Przeszuka Przyjazn Sie (Search The Friendly Web). I najczciej ma racj. Zatem zrb to.
Na forach mog Ci odesa do archiwum. Niektrzy s tak mili, e nawet podadz Ci tytu wtku, w ktrym problem zosta rozwizany. Ale nie powiniene na to liczy; sam przeszukaj archiwum, zanim zadasz pytanie.
Czsto osoba odpowiadajca w ten sposb ma przed oczami dokument lub stron WWW, ktrej potrzebujesz, i widzi to, czego szukasz. Taka odpowied oznacza zatem, e a) potrzebna Ci informacja jest atwa do odnalezienia, b) nauczysz si wicej, szukajc jej samodzielnie, ni jeli poda Ci j na tacy.
Nie powininno Ci to urazi. Nie zignorowalimy Ci i w ten sposb dalimy Ci do zrozumienia, e jednak zasuye na odpowied - wanie j dostae. Powiniene raczej by wdziczny za babcine pobaanie.
Jeeli nie zrozumiae odpowiedzi, nie wysyaj natychmiast proby o wytumaczenie. Aby zrozumie odpowied, zrb to, co wtedy, gdy rozwizywae problem (manuale, FAQ, strony WWW, dowiadczeni znajomi). Jeli wci bdziesz potrzebowa wyjanie, zaznacz, co ju zrozumiae.
Na przykad zamy, e napisz: "Wyglda na to, e masz zapchane eglebegle, musisz wyczyci".
Przykadem zego pytania jest: "Co to jest eglebegle?".
Przykadem dobrego pytania jest: "Przeczytalem dokumentacj i jedyne eglebegle, jakie znalazem, wspomniane s przy -z i przy -p foobarach. aden z nich nie wspomina o czyszczeniu eglebegle. Chodzi o jeden z nich, czy co przegapiem?".
W naszym krgu wikszo z tego, co wydaje si nieuprzejmoci i opryskliwoci, nie wynika z chci obraenia kogokolwiek. Raczej jest to efekt bezporedniego, oczyszczonego z gupot stylu komunikacji, naturalnego dla ludzi, ktrzy bardziej koncentruj si na rozwizaniu problemu, ni tworzeniu sympatycznego i miego nastroju.
Jeli dostrzeesz tego typu opryskliwo, nie reaguj gwatownie. Jeli kto rzeczywicie przesadzi, najprawdopodobniej kto ze starszyzny listy/grupy/forum go zmityguje. Jeli jednak nic takiego si nie zdarzy, a Ty stracie cierpliwo, jest prawie pewne, e tamto podejcie jest tam normalne i to Ty zachowae si niewaciwie. Twj bd. To zmniejsza Twoje szanse na uzyskanie informacji lub pomocy, ktrej potrzebowae.
Z drugiej strony czasami spotkasz si te z cakowicie nieuzasadnion nieuprzejmoci i pozerstwem. Drug stron medalu jest to, e akceptowalnym sposobem na opryskliwcw jest przywalenie im w ostrych sowach krytyczn analiz ich zachowania. Bd jednak cakowicie pewien swoich racji, zanim tego sprbujesz. Granica pomidzy zwrceniem uwagi na nieuprzejmo a prowokowaniem flame jest do cienka i czasem sami popeniamy bd. Jeli jeste nowy w rodowisku, szanse na uniknicie takiego bdu masz niewielkie. Jeli przyszede z pytaniami, a nie eby si zabawi, lepiej trzymaj rce z daleka od klawiatury i nie ryzykuj.
(Niektrzy ludzie twierdz, e wielu z nas ma agodn form autyzmu lub zespou Aspergera, e brakuje nam czci mzgu odpowiadajcych za 'normalne' relacje midzyludzkie. Moe to prawda, moe nie. Jeli nie jeste jednym z nas, taki pomys moe pomc Ci znosi nasz ekscentryczno. Prosimy bardzo. Nie dbamy o to, lubimy siebie, kimkolwiek jestemy - generalnie mamy dystans do przyklejanych ludziom atek wariatw.)
W nastpnej czci omwimy inny rodzaj gruboskrnoci, ktrej dowiadczysz, gdy to Ty zachowasz si niestosownie.
Prawdopodobnie par razy dasz ciaa w sposb tu opisany bd podobny. Zostaniesz o tym dokadnie poinformowany, kwiecistymi sowy. Publicznie.
Najgorsze, co moesz wtedy zrobi, to jcze na temat tego, co Ci spotkao, twierdzi, e zostae obraony, da przeprosin, krzycze, wstrzymywa oddech, a posiniejesz, straszy sdem, skary si pracodawcom, zostawia podniesion desk klozetow itp. Zamiast tego:
yj z tym. To normalne. Tak naprawd, to jest to zdrowe i waciwe.
Standardy grupy nie bior si znikd - tworz si i utrzymuj dziki ludziom aktywnie je stosujacym. Nie jcz, e krytyka powinna by wysyana na prywatny adres. To tak nie dziaa. Tak samo bez sensu jest twierdzenie, e zostae obraony, bo kto powiedzia, e nie masz racji bd mia inne pogldy. Nie zachowuj si jak dupek.
Istniej techniczne rodowiska dyskusyjne, w ktrych z powodu le pojtej superuprzejmoci piszcym nie wolno wspomina o bdach znalezionych w cudzych postach - "jeli nie chcesz pomc uytkownikowi w tym, o co pyta, to si nie odzywaj". Dowiadczeni uytkownicy opuszcz tak grup, a dyskusje tam zmieni si w bezsensown paplanin. Grupa stanie si bezuyteczna jako forum techniczne.
Wyolbrzymiajc - albo forum bdzie (w ten sposb) milutkie, albo uyteczne.
Pamietaj: kiedy mwimy Ci, e schrzanie (bez wzgldu na to, jak szorstko) i zeby wicej tego nie robi, mwimy to z troski o 1) Ciebie 2) swoje rodowisko. atwiej byoby Ci zignorowa lub wyfiltrowa. Jeeli nie potrafisz wykrzesa wdzicznoci, miej przynajmniej troch godnoci - nie jcz i nie oczekuj, e bdziesz traktowany jak porcelanowa laleczka tylko dlatego, e jeste tu nowy, delikatny, wraliwy i peen zudze.
Moe si zdarzy, e kto na Ciebie naskoczy, zaatakuje bez wyranej przyczyny itp., nawet jeli nie schrzanie (tylko komu si tak zdao). Jeli wtedy zaczniesz marudzi i narzeka, naprawd schrzanisz.
Tacy napadajcy to albo lamerzy bez pojcia, ktrzy wierz, e s niebywaymi fachowcami, albo psychologowie z boej aski, zabawiajcy si sprawdzaniem, czy schrzanisz, jeli Ci podpuci. Pozostali grupowicze albo ich zignoruj, albo rozprawi si z nimi po swojemu. To, e napadajcy wymylaj sobie jakie problemy, Ciebie nie musi dotyczy.
Nie daj si wcign w takiego flame'a. Ktnie tego rodzaju najlepiej ignorowa - oczywicie najpierw upewnij si, e to podpucha, a nie sposb na wskazanie Ci bdw czy sprytnie zakamuflowana odpowied na pytanie, ktre naprawd zadae (czasem bywa i tak).
Poniej kilka przykadw klasycznych gupich pyta - zobacz, co o tym sdzimy i dlaczego nie odpowiadamy.
O: W tym samym miejscu gdzie ja znalazem. Nie pajacuj - na drugim kocu jakiej wyszukiwarki. Boe, czy ludzie jeszcze nie wiedz, jak uywa Google?
P: Jak mgbym wykorzysta X do zrobienia Y?
O: Jeeli chcesz zrobi Y, powiniene zapyta bez okrelania metody, ktra moe okaza si niewaciwa. Pytania tego typu wskazuj, e osoba co tam wie o X, ale nie ma pojcia o Y. Najlepiej ignorowa takich ludzi, dopki nie sformuuj precyzyjnie swojego problemu.
P: Jak mog skonfigurowa wygld shella, ktrego uywam?
O: Jeeli jeste wystarczajco bystry, by zada takie pytanie, to jeste take wystarczajco bystry, by RTFM.
P: Czy mog skonwertowa dokument AcmeCorp do formatu TeX przy uyciu konwertera Bass-o-matic?
O: Sprawd. Dziki temu (a) poznasz odpowied i (b) przestaniesz marnowa mj czas.
P: Mj {program, konfiguracja, polecenie SQL} nie dziaa.
O: To nie jest pytanie. Nie interesuje mnie granie w "Dwadziecia pyta", eby wycign, o co tak naprawd Ci chodzi - mam lepsze rzeczy do roboty. Typowe reakcje:
P: Mam problem z moim Windowsem. Czy moesz mi pomc?
O: Tak. Wyrzu ten microsoftowy mie i zainstaluj otwarty (open-source) system operacyjny, jak np. Linux czy BSD.
Uwaga: moesz zadawa pytania zwizane z Windows, jeli dotycz programu, ktry ma swoj wersj na t platform lub musi z ni wspdziaa (np. Samba). Niech nie dziwi Ci czsto odpowiedzi, e bd tkwi w Windows, a nie w programie - Windows jest generalnie zepsuty i z tego wynikaj problemy.
P: Mj program nie dziaa. Sdz, e z powodu bdu w systemie X.
O: Istnieje pradopodobiestwo, e jeste pierwsz osob, ktra zauwaya bd w funkcjach systemowych i bibliotekach uywanych przez setki tysicy osb, ale raczej jeste wybitnie nieprzytomny. Nadzwyczajne twierdzenia wymagaj nadzwyczajnych dowodw - kiedy wysuwasz takie tezy, musisz je uzupeni wyczerpujc dokumentacj studium bdu.
P: Mam problem z zainstalowaniem Linuksa lub X. Czy moesz mi pomc?
O: Nie. Musiabym mie bezporedni dostp do Twojej maszyny, by zdiagnozowa Twj problem. Popro kogo o doran pomoc na lokalnej grupie zwizanej z Linuksem. Tu masz list polskich grup.
Uwaga: pytania o instalacj Linuksa s na miejscu, jeli zadajesz je na forum lub licie konkretnej dystrybucji, z ktr masz problem, albo na lokalnej grupie uytkownikw. Dokadnie opisz szczegy bdu. Pamitaj, eby najpierw przeszuka sie i archiwa ze sowem kluczowym 'linux' pod ktem wszystkich podejrzanych czci sprztu.
P: Jak mog zhackowa roota/wykolidowa opw/czyta cudze maile?
O: Jeste nisk form ycia, skoro chcesz takich rzeczy. Objawem cikiej gupoty jest proszenie nas o pomoc w takich sprawach.
Teraz pokaemy na przykadach, jak zadawa pytania mdrze. Przedstawimy po dwa pytania dotyczce tego samego problemu: jedno zadane gupio, a drugie mdrze.
Gupio: Gdzie mog znale wiadomoci dotyczce Chruma Chrumowatego?
To pytanie prosi si o odesanie do "STFW".
Mdrze: Szukaem informacji o "Chrumie Chrumowatym 2600" w Google, ale nie znalazem adnych uytecznych wskazwek. Nie wie kto moe, gdzie mgbym znale informacje o programowaniu tego urzdzenia?
To pytanie ju przeszo przez etap STFW i zdaje si, e pytajcy naprawd ma problem.
Gupio: Nie mog skompilowa kodu projektu brumbrum. Czemu to jest popsute?
On zakada, e kto inny co popsu. Arogant.
Mdrze: Kod projektu brumbrum nie kompiluje si pod Nuliksem 6.2. Przeczytaem FAQ, ale nie ma tam nic o problemach zwizanych z Nuliksem. Tu jest zapis mojej prby kompilacji, co popsuem?
Okreli rodowisko, przeczyta FAQ, wskazuje bd i nie twierdzi, e to wina kogo innego. Ten facet moe by godny uwagi.
Gupio: Mam problem z pyt gwn. Mgby mi kto pomc?
Jeden z nas prawdopodobnie zapyta: "Trzeba Ci te przewin i ponosi, eby Ci si odbio?" i nacisnie delete.
Mdrze: Prbowaem X, Y i Z na pycie gwnej S2464. Kiedy to nie zadziaao, prbowaem A, B i C. Przy C zauwayem ciekawe objawy. Niespodziewanie chrumkowanie si zbangladeszowao, ale niekoniecznie o to mi chodzio. Co zazwyczaj powoduje bangladeszowanie na pycie gwnej Athlon MP? Ma kto pomys, co jeszcze mog sprawdzi, eby zidentyfikowa problem?
Ta osoba wydaje si warta uwagi. Wykazaa inicjatyw w rozwizywaniu problemu, a nie czekaa na gotow odpowied.
W ostatnim pytaniu zauwa subteln, lecz istotn rnic pomidzy 'co robi?', a 'pomcie mi wykombinowa, co jeszcze mog zrobi, eby mnie owiecio'.
Ostatni przykad jest oparty na prawdziwym wydarzeniu, ktre miao miejsce w sierpniu 2001 na licie dyskusyjnej linux-kernel. Tym razem to ja (Eric) zadawaem pytanie. Zaobserwowaem tajemnicze zwisy na pycie gwnej Tyan S2464. Uytkownicy listy dostarczyli mi niezbdnych informacji potrzebnych do odkrycia, w czym tkwi problem.
Zadanie pytania w sposb, w jaki ja to zrobiem, sprawio, e ludzie atwo i z zainteresowaniem zangaowali si w rozwizanie problemu. Okazaem szacunek rozmwcom, doceniem ich czas - wskazaem lepe zauki, w ktre ju trafiem.
Po wszystkim, kiedy dzikowaem wszystkim za pomoc i zaznaczyem, jak wietnie wszystko poszo, pewien uytkownik listy zauway, e wsppraca nie wynika z tego, e jestem na licie 'kim wanym', ale z tego, e zadaem pytanie we waciwej formie.
Jestemy na swj sposb bardzo merytokratycznym rodowiskiem; jestem pewien, e facet mia racj. Gdybym zachowa si jak dure, zostabym wysany na drzewo - bez wzgledu na to, kim jestem. Sugestia faceta, by poda powyszy przypadek jako instrukcj dla innych, doprowadzia do stworzenia tego dokumentu.
Gdy Twoje pytanie pozostaje bez odzewu, nie traktuj osobicie tego, e nie kwapimy si do pomocy. Czasem czonkowie pytanej grupy mog po prostu nie zna odpowiedzi. Brak odzewu to nie to samo, co ignorowanie, ale oczywicie trudno to odrni, patrzc z zewntrz.
Przysanie tego samego pytania jeszcze raz to zy pomys. Jest dranice i bezcelowe.
Istniej inne rda pomocy, z ktrych moesz korzysta, czsto lepiej przystosowane do potrzeb nowicjuszy.
Jest wiele oglnie dostpnych, lokalnych grup ludzi, ktrzy interesuj si oprogramowaniem, nawet jeli sami nigdy go nie pisali. Czsto celem tworzenia takich grup jest wanie pomoc pocztkujcym.
Ponadto istniej komercyjne firmy, ktre moesz zatrudni do pomocy - zarwno mae i due (dwie najbardziej znane to RedHat i Linuxcare, jest te wiele innych). Nie bj si paci za pomoc! Kiedy silnik w Twoim samochodzie wypluje uszczelk, zazwyczaj zabierasz go do warsztatu i pacisz za napraw. Nie moesz oczekiwa, e naley Ci si darmowa pomoc tylko dlatego, e oprogramowanie byo za darmo.
W popularnych projektach takich jak Linux na jednego programist przypada co najmniej 10 000 uytkownikw. Jedna osoba nie jest w stanie suy wsparciem technicznym ponad 10 000 ludzi. Pamitaj, e jeli pacisz za tak pomoc, wci kosztuje Ci ona o wiele mniej ni komercyjne oprogramowanie (wsparcie dla zamknitego oprogramowania [closed source] jest zwykle o wiele drosze i mniej kompetentne ni wsparcie dla oprogramowania otwartego [open source]).
Bd agodny. Stres zwizany z problemem moe powodowa, e ludzie zachowuj si opryskliwie bd gupio, nawet jeli w rzeczywistoci tacy nie s.
[...] Nie ma potrzeby publicznego upokarzania kogo, kto naprawd nie wiedzia, co zrobi, a jego pomyka nie wynika ze zej woli. Zupeny pocztkujcy moe nie wiedzie, jak przeszukiwa archiwa ani gdzie znale FAQ.
Jeeli nie wiesz czego na pewno, zaznacz to! Za, ale wiarygodnie brzmica odpowied jest gorsza ni adna. Nie kieruj nikogo na z ciek tylko dlatego, e fajnie jest brzmie jak ekspert. Bd skromny i uczciwy; dawaj dobry przykad kademu z Twoich odbiorcw.
Jeeli nie moesz pomc - nie przeszkadzaj. Nie wypisuj "miesznych" instrukcji, ktre mog doprowadzi Twoich odbiorcw do kopotw - kto nieuwiadomiony moe wzi Twj art za dobr monet.
Zadawaj pytania sondujce, by wydoby wicej szczegw. Jeeli robisz to dobrze, odbiorca moe si czego nauczy - podobnie jak Ty. Sprbuj zamieni pytania ze w dobre. Pamitaj, e kady kiedy by pocztkujcy.
Rzucanie "RTFM" jest uzasadnione przy odpowiadaniu ewidentnie leniwym ajzom; najlepiej poleci lektur dokumentacji (nawet jeli bdzie to tylko odesanie do Google z odpowiednim sowem kluczowym).
Jeeli odpowiadasz, rb to treciwie. Nie proponuj skomplikowanych obej, jeli pytanie wynika z bdnego rozumowania lub uycia zego narzdzia. Wska dobre. Przeformuuj pytanie.
Niech kady ma szans wycign co z pytania. Gdy trafi si dobre pytanie, pomyl "jak zmieni dokumentacj bd FAQ, by nikt nie musia ponownie na to odpowiada?". Przelij propozycj opiekunom dokumentacji/FAQ.
Jeeli musiae troch poszuka, aby odpowiedzie na pytanie, raczej zaproponuj pytajcemu wdk ni usmaon ryb. Odpowiadanie jest jak danie posiku godnemu, ale przedstawienie drogi rozumowania jest jak nauczenie go samodzielnego zdobywania ywnoci.
Jeli poszukujesz podstawowych wiadomoci dotyczcych zasad dziaania komputerw, Uniksa czy Internetu, poczytaj Podstawy Uniksa i Internetu.
Jeli udostpniasz oprogramowanie bd piszesz aty do oprogramowania, postaraj stosowa si do Praktyki Tworzenia Oprogramowania.
Evelyn Mitchell zaproponowaa kilka gupich pyta i zainspirowaa "Jak by pomocnym w odpowiadaniu". Mikhail Ramendik zaproponowa kilka istotnych ulepsze.
Tumacze chc przeprosi wszystkie osoby pci piknej za to, e przy tumaczeniu szowinistycznie pisali wszystkie zdania tak, jakby byy adresowane do panw. Wstawianie "musia/musiaa" byo ponad nasze siy.
Tumacze dzikuj (mimo wszystko) Wszystkim, Ktrzy Nie Umiej Poprawnie Zadawa Pyta w hierarchii pl.* Usenetu - oni wanie byli bezporedni przyczyn popenienia tego tumaczenia.
Szczeglne podzikowania dla Krzysztofa Kowalika, Pawa Kota i Adama Gsiorowskiego za przejrzenie tumaczenia i dokonanie poprawek.
Wszelkie uwagi, poprawki i komentarze odnonie tego tumaczenia mile widziane -> .
Ostatnia aktualizacja - 07 maja 2004.