Τρία ποιήματα της Βίκυς Μοιρώτσου

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Στις πορείες…

ΕΚΕΙ ΘΑ ΜΕ ΒΡΕΙΣ

Εκεί θα με βρεις.

Στων τοίχων τους αυθόρμητους στίχους.

Στο οδόστρωμα που τρίζει από το βάρος των ονείρων.

Στα υψωμένα χέρια των ανθρώπων που σφίγγουν,

γιατί τα πνίγει το δίκιο.

Στα πολύχρωμα πανό των φοιτητών,

ανάμεσα στις λέξεις «Αξιοπρέπεια- Ζωή – Ελευθερία».

Στα στόματα των μαθητών με τα ολάνοιχτα μάτια

και τα φωτεινά χαμόγελα.

Εκεί ακριβώς που σπάει η φωνή του εργάτη,

επιβαρυμένη από τα απανωτά 12ωρα στέκομαι.

Εξαχνίζομαι μέσα από τις ντουντούκες μαζί με τα συνθήματα.

Στα ζωγραφισμένα μάγουλα και τα τραγούδια των καλλιτεχνών.

Σε ένα ακόμη «να προσέχεις» της φίλης που δεν ήρθε μαζί.

Όταν η ατμόσφαιρα γίνεται κάτασπρη από τα χημικά,

σκορπίζομαι μαζί σου στα γύρω στενά.

Και κάθε φορά που αυτοί σηκώνουν τα γκλομπ τους,

εκεί είμαι, στο αίμα σου, που αν δεν το δουν να τρέχει,

δε χορταίνουν, τόσο άπληστοι είναι…

Στα χέρια που μπλέκονται και περιφρουρούν, ξεκουράζομαι.

Κι αν τύχει και βρέχει εκείνη τη μέρα, κατρακυλάω μαζί με τις σταγόνες στα περήφανα μέτωπα,

φωνάζοντας πως τίποτα δεν πάει χαμένο…

Ρέω μια ζωή στα σώματα και τις φωνές των γυναικών,

που παλεύουν με χίλιους δύο τρόπους και χίλιους δυο ρόλους.

Στους ανθρώπους που δεν παραιτούνται ποτέ,

που ελπίζουν, που αγωνίζονται καθημερινά.

Εκεί θα με βρεις.

.

.

.

ΓΙΑ ΕΚΕΙΝΟΥΣ ΠΟΥ ΚΟΙΜΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

Φέτος, κολύμπησα στα βαθιά.

Έμαθα πως η μεγαλύτερη υφαλοκρηπίδα

είναι αυτή της απελπισίας των ανθρώπων

που δεν τους επιτρέπεται να ζήσουν.

Στην πρώτη βουτιά του καλοκαιριού,

είδα πιο ‘κει να επιπλέει μια καρό βαλίτσα.

Στη δεύτερη, κράτησα πιο πολύ την αναπνοή μου

και ξέθαψα ένα ολόλευκο φουστάνι.

Στην τρίτη πια, πνίγηκα απ’ τον θυμό μου,

άφησα την αρμύρα από τα δάκρυά μου

να γίνει ένα με το παγωμένο νερό,

άγγιξα με την κοιλιά μου την άμμο,

και βρήκα στα πόδια μου μια πάνινη κούκλα.

Έπειτα, βγήκα.

Πήρα την πετσέτα μου

και σκούπισα από πάνω μου όλη την αδιαφορία

και την απανθρωπιά του κόσμου.

Ο ήλιος, πιο σκοτεινός από ποτέ,

μου έκαψε το πρόσωπο,

σχηματίζοντας στο δέρμα μου κάτι πανάδες δυστοπίας

που δε θα φύγουν ποτέ.

Ένας αέρας απάθειας

ανασήκωσε τις τρίχες στην πλάτη μου.

Κι όταν η θάλασσα γεμίζει άψυχα παιδικά κορμάκια,

αντί για γέλια, μακροβούτια και πολύχρωμες μάσκες,

τότε είμαστε κιόλας θαμμένοι δύο μέτρα

κάτω απ’ τον βυθό της ζωής.

Στην επιφάνεια, αντί για στρώματα σε σχήμα ανανά.

επιπλέουν προκλητικά

το κρίμα, τα λεφτά και το άδικο.

Στην επιφάνεια, αντί για στρώματα σε σχήμα ανανά, επιπλέουν προκλητικά το κρίμα, τα λεφτά και το άδικο.

.

.

ΤΙ ΠΑΡΑΞΕΝΟΙ ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ…

Τι παράξενοι που είμαστε

εμείς οι δυο…

Στο πάρκο διαβάζουμε πάντα

με τα μάτια στραμμένα προς τα επάνω,

για να μην παρεμβάλλεται τίποτα

ανάμεσα σε εμάς και τον ουρανό.

Πίνουμε θάλασσες, φτύνουμε ήλιους

και μασάμε λουλούδια.

Ρισκάρουμε,

ακροβατώντας στα περιθώρια των πιο ψηλών κτιρίων.

Περπατάμε στις μύτες των ποδιών μας,

δε θέλουμε να τους ξυπνήσουμε.

Απλώνουμε μόνο όταν έχει ξαστεριά

και οι μπουγάδες μας είναι πάντα κόκκινες.

Σνιφάρουμε γρανίτες φράουλα,

καπνίζουμε στάχυα

κι εκπνέουμε μπαλόνια.

Τις νύχτες,

ντυνόμαστε τις αμαρτίες μας

και κάνουμε πάρτι στα σύννεφα,

χορεύοντας τον ήχο των κυμάτων.

Έπειτα,

ξαπλώνουμε ανάποδα

αποκαμωμένοι:

«ωραία δεν ήταν και σήμερα;»,

με ρωτάς.

«Περίφημα»,

σου απαντώ

και -για λίγο-

βάζουμε τα όνειρά μας

για ύπνο.

Τι παράξενοι που είμαστε

εμείς οι δυο…

.

.

Βίκυ Μοιρώτσου

*Τα ποιήματα συμπεριλαμβάνονται στην ποιητική συλλογή «άκου πώς μυρίζουν οι λέξεις μέσα μου», μία έκδοση της αυτο-οργανωμένης βιβλιοθήκης νότιας Εύβοιας, η οποία τυπώθηκε στην αναρχική δομή εκτύπωσης pyco nero και διανέμεται με ελεύθερη συνεισφορά.

Τα μυστήρια της Λισαβόνας: Η αριστουργηματική ταινία του Raúl Ruiz ελεύθερα διαθέσιμη στο Arte

Η ταινία για την οποία σας γράφω σήμερα και που μπορείτε ελεύθερα να την παρακολουθήσετε απ’ το Arte (με αγγλικούς υπότιτλους), είναι βασισμένη στο κλασικό γοτθικό μυθιστόρημα του Camilo Castelo Branco (1854). Πρόκειται για ένα επικό μελόδραμα, γεμάτο πάθη, ίντριγκες και ανατροπές, όπου όλα τα πρόσωπα συνδέονται μεταξύ τους, όπως σιγά σιγά αποκαλύπτεται κι ακολουθεί το μυθοπλαστικό μοτίβο που εγκαινίασε ο Eugène Sue με το The Mysteries of Paris (που κυκλοφόρησε σε 150 συνέχειες από το 1842 έως το 1843), όπως μαθαίνουμε από εδώ.

Ωστόσο, «Τα μυστήρια της Λισαβόνας» εκδόθηκαν σε τρεις τόμους και καταλαμβάνουν περισσότερες από 600 σελίδες ενώ η η ταινία του Χιλιανού Raúl Ruiz διαρκεί περίπου 270 λεπτά, πράγμα που σημαίνει ότι κάποιες δευτερεύουσες ιστορίες παρελήφθησαν. Καθώς όμως το βιβλίο δεν έχει μεταφραστεί στα αγγλικά (εννοείται ούτε στα ελληνικά), δε γνωρίζουμε αν περιλάμβανε και ιστορίες που να αφορούσαν τις κατώτερες τότε τάξεις.

Το δελτίο τύπου του καναλιού, αναφέρει τα ακόλουθα: «Τα Μυστήρια της Λισαβόνας παρασύρουν τον θεατή σε έναν αέναο ανεμοστρόβιλο περιπετειών και δυστυχιών, συμπτώσεων και αποκαλύψεων, συναισθημάτων και βίαιων παθών, πράξεων εκδίκησης και ματαιωμένων ή παράνομων έρωτων, σε ένα ταραχώδες ταξίδι στην Πορτογαλία, τη Γαλλία, την Ιταλία και τη Βραζιλία.

Σε αυτή τη Λισαβόνα των ίντριγκων και των κρυφών ταυτοτήτων, συναντάμε μια συλλογή χαρακτήρων που διαμορφώνουν το πεπρωμένο του Pedro da Silva, ενός ορφανού και οικοτροφείου μαθητή σε μια θρησκευτική σχολή: τον πατέρα Dinis, έναν πρώην ακόλαστο αριστοκράτη που έγινε εκδικητής· μια κόμισσα που κυριεύεται από ζήλια και διψάει για εκδίκηση· έναν αιμοδιψή πειρατή που γίνεται ένας εύπορος επιχειρηματίας.

Όλα κινούνται στην ιστορία του δέκατου ένατου αιώνα, συνοδεύοντας την αναζήτηση ταυτότητας του πρωταγωνιστή μας».

Όπως εξηγεί εδώ ο συγγραφέας Tyler Tichelaar: «μεγάλο μέρος του μυθιστορήματος μπορεί να είναι αυτοβιογραφικό. Ο Branco, όπως κι ο ήρωας του João, ήταν νόθος γιος. Ο πατέρας του ήταν ο νεότερος γιος μιας επαρχιακής αριστοκρατικής οικογένειας. Ήταν φτωχός όμως λόγω των αυστηρών νόμων περί πρωτοτοκίας στην Πορτογαλία εκείνη την εποχή, που προδίκαζαν ότι η οικογενειακή περιουσία θα πήγαινε στον μεγαλύτερο γιο. Ο Branco κατέληξε ορφανός σε νεαρή ηλικία και, αφού μεγάλωσε από τρεις θείες, όπως ο João, σε ηλικία δεκατριών ετών, στάλθηκε σε ένα θεολογικό σχολείο όπου εκπαιδεύτηκε από ιερείς. Σπούδασε θεολογία και σκέφτηκε να γίνει ιερέας, αλλά αργότερα αποφάσισε να αφιερωθεί στη λογοτεχνία. Επομένως, πρέπει να είχε βαθιά γνώση της ψυχής του πατέρα Dinis. Ήταν επίσης εξισωμένος με την ακολασία και τα εγκλήματα της ανώτερης τάξης. Συνελήφθη δύο φορές, την πρώτη φορά επειδή ξέθαψε το σώμα της πρώτης του συζύγου και τη δεύτερη φορά επειδή διέπραξε μοιχεία με την Ana Plácido, μια Πορτογαλίδα μυθιστοριογράφο, η οποία αργότερα έγινε η δεύτερη σύζυγός του. Το 1885, έγινε μέλος της αριστοκρατίας όταν χρίστηκε υποκόμης για τη συμβολή του στη λογοτεχνία. Αυτή η τιμή δεν προκαλεί έκπληξη, καθώς ήταν πιθανώς ο πιο παραγωγικός Πορτογάλος συγγραφέας όλων των εποχών».

Όσον αφορά την ταινία τώρα, να εξηγήσω ότι λόγω της διάρκείας της, σε ορισμένες χώρες προβλήθηκε ως μίνι σειρά 4 επεισοδίων των 60 λεπτών. Έχει κερδίσει 9 βραβεία και έχει προταθεί για άλλα 8. Θεωρείται το αριστούργημα του Ruiz, μια από τις καλύτερες ταινίες της δεκαετίας του 2010 και του 21ου αιώνα, μια από τις καλύτερες ιστορικές, μελοδραματικές και επικές ταινίες όλων των εποχών, καθώς και μια από τις καλύτερες και σπουδαιότερες πορτογαλικές ταινίες που έχουν γίνει ποτέ. Θα είναι διαθέσιμη στο Arte ως τις 31/8/2026.

Να θυμίσω, τέλος, ότι σας έχω προτείνει στο παρελθόν κι αυτήν την ταινία του ίδιου σκηνοθέτη που βασιζόταν στο μυθιστόρημα του Marcel Proust, Le temps retrouvé.

Ομιλία Μαρίνας Κότσαλη και Κωνσταντίνου Χειλαδάκη,στην εκδήλωση της Αντιφασιστικής Δράσης Ρεθύμνου: «Ανάμεσα σε τείχη»

Κωνσταντίνος Χειλαδάκης: Ευχαριστούμε πολύ για την πρόσκληση από την αντιφασιστική δράση Ρεθύμνου να δείξουμε το βίντεο μας σε αυτή την πολύ ιδιαίτερη εκδήλωση. Εμείς από την πλευρά μας θα πούμε λίγα πράγματα, μιας και τα περισσότερα ελπίζουμε να τα είπε και η ταινία. Επισκεφτήκαμε το εγκαταλελειμμένο χώρο του ψυχιατρείου των Χανίων (το οποίο έκλεισε το 2006) πέρυσι έπειτα από προσωπικό και πολιτικό ενδιαφέρον που προϋπήρχε και το οποίο γέννησε πολλές συζητήσεις για το ζήτημα του εγκλεισμού αλλά και της ψυχιατρικής ειδικότερα. Πήγαμε στον χώρο, περιμένοντας να δούμε απλώς εγκαταλελειμμένα κτίρια. Αντ’ αυτού, δεν μπορούσαμε να πιστέψουμε όσα αντικρίζουμε. Με λίγα λόγια, ο χώρος αποτελείται από 11 κτίρια, είναι σαν ένα τεράστιο «καμπ/στρατόπεδο», στα οποία οι πόρτες είναι είτε ανοιχτές είτε σπασμένες. Επομένως βρεθήκαμε μέσα, βλέποντας αντικείμενα ξεχασμένα από την εποχή που το ψυχιατρείο λειτουργούσε όπως χάπια, κρεβάτια, ιμάντες καθηλώσεως, ρούχα, αλλά και πράγματα που δεν είδαμε στο βίντεο όπως φωτογραφίες έγκλειστων, ημερολόγιο τρόφιμου, καρτέλες «ασθενών», βιβλία λογοδοσίας… Ξεκινήσαμε σχεδόν αυθόρμητα να τραβάμε πλάνα και φωτογραφίες από τον χώρο, καθώς δεν μπορούσαμε να αφήσουμε εκεί όσα είδαμε. Στην πορεία όμως προέκυψε η ανάγκη να πούμε κάτι περισσότερο από το ότι ο χώρος έχει αφεθεί να ρημάζει. Θέλαμε να εκφραστούμε πολιτικά, μέσα από τα δικά μας μέσα, για το τι συνέβη αλλά και τι συνεχίζει να συμβαίνει σε χώρους εγκλεισμού. Η σύνθεση επιχειρεί να αντισταθεί στη λήθη των βιωμάτων που κουβαλά αυτός ο τόπος. Η επιλογή της ηχητικής σύνθεσης η οποία συνοδεύει τα πλάνα από τον σύγχρονο χώρο του πρώην ψυχιατρείου, καθώς και το ποίημα δεν είναι τυχαία. Η δημιουργία της ηχητικής σύνθεσης έγινε μέσω της ηχογράφησης διαφόρων αντικειμένων σε συνδυασμό με την αντήχηση των δωματίων. Οι ηχογραφήσεις επεξεργάστηκαν, συνδυάστηκαν, απόκτησαν συνοχή, κίνηση, βάθος, ροή και δημιουργήσαν μια αφήγηση που έδωσε «νόημα», «φωνή» και «λόγο» στα ερειπωμένα αντικείμενα αυτού του χώρου.

Μαρίνα Κότσαλη: Συνεχίζοντας με το βίντεο, σε όλη την διάρκεια απαγγέλλεται το ποίημα του Γιώργου Φαλελάκη με τίτλο «Σε περιμένω», ενώ στο τέλος ακούμε τον Γιώργο Κοκκινίδη σε ηχητικό απόσπασμα από την ταινία του Σταύρου Ψυλλάκη «Ο άνθρωπος που ενόχλησε το σύμπαν». Ο Φαλελάκης αλλά και ο Κοκκινίδης ήταν ποιητές, πρώην τρόφιμοι στο Ψυχιατρείο των Χανίων, οι οποίοι κατάφεραν άλλοτε με πολιτικό και άλλοτε με βιωματικό και στοχαστικό τρόπο να αναδείξουν τα «κάγκελα» του ασύλου, αλλά και την διαρκή αναζήτηση της ελευθερίας. Στο βίντεο προσπαθήσαμε να αποφύγουμε στερεοτυπικές απεικονίσεις τροφίμων σε ψυχιατρεία. Αντιθέτως, θέλαμε να δείξουμε την ανθρώπινη πλευρά τους, καθώς εκτός από έγκλειστοι ήταν άνθρωποι, που μερικοί έζησαν τη μισή τους ζωή πίσω από αυτούς τους τοίχους. Το τραγούδι των γενεθλίων, επομένως του Χάρη, μάς το υπενθυμίζει. Τελειώνοντας με το βίντεο, σκοπός μας ήταν να μείνει κάτι από αυτό το ερείπιο το οποίο θα αποτελέσει αφορμή να ανοίξει μια συζήτηση ευρύτερη για το τι συνέβη αλλά και τι συμβαίνει. Το ψυχιατρείο έκλεισε το 2006, εγκαταλείφθηκε, ενώ το 2016 κατέβηκε ψήφισμα στο δήμο Χανίων να γίνει κέντρο κράτησης μεταναστών, το οποίο απορρίφθηκε καθώς δεν υπάρχουν αρκετά χρήματα να γίνει ο χώρος βιώσιμος. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει τις πολλαπλές πτυχές του εγκλεισμού και γεννά ερωτήματα. Από πού αρχίζει και πού τελειώνει ο εγκλεισμός; Γεννιέται ανάμεσα σε τείχη, όπως είναι και ο τίτλος της εκδήλωσης, ή και έξω από αυτά;Θα θέλαμε να κλείσουμε με ένα απόσπασμα του Θεόδωρου Μεγαλοοικονόμου, από το βιβλίο του Δρομοκαΐτειο, Λέρος, Δαφνί/ Ο ένας τοίχος μετά τον άλλο (το οποίο υπάρχει στον πάγκο με τα βιβλία):«Καμία φορά μιλάμε σαν οι τοίχοι, ιδιαίτερα οι πέτρινοι, να είναι πίσω μας, όπως του Βερολίνου ή σαν απλώς να έχουμε να γκρεμίσουμε τους λίγους που ακόμα υπάρχουν -για παράδειγμα, αυτούς που ύψωσαν οι σιωνιστές στην Παλαιστίνη-, ενώ οι αόρατοι τοίχοι και διαχωρισμοί δεν έπαψαν ποτέ να υπάρχουν, να βαθαίνουν και να πολλαπλασιάζονται (φυλετικοί, εθνικοί, ταξικοί κ.ο.κ.), και ενώ φαίνεται ότι έχουμε ήδη περάσει σε μια εποχή που είναι συνυφασμένη με την εκ νέου μαζική οικοδόμηση και πέτρινων, ορατών τοίχων, με την επάνοδο πλέον της όλο και πιο ανοιχτής και απροκατάληπτης και όχι απλώς συγκαλυμμένης βίας. Γιατί τι άλλο είναι τα τείχη και οι τοίχοι που πρέπει να υπερβούμε και να γκρεμίσουμε, για να συναντήσουμε πραγματικά τον «άλλο» και, μέσω αυτού τον εαυτό μας, αν όχι ένας τρόπος του σχετίζεσθαι, που προσδιορίζεται από μια μορφή κοινωνικής οργάνωσης που βασίζεται στην ταξική διαίρεση και στην αντιπαράθεση των απόλυτων ταυτοτήτων, εθνικών, φυλετικών, θρησκευτικών κ.ο.κ., αλλά και που διακρίνεται, σ’ ένα άλλο επίπεδο, από την προϊούσα, ήδη από την προηγούμενη περίοδο, αποσυλλογικοποίηση και εξατομίκευση, με τη δημιουργία ενός κοινωνικού ιστού που συγκροτείται από την αντιπαράθεση ανταγωνιζόμενων ατομικοτήτων. Ας θυμηθούμε εδώ και πάλι τον Μπαζάλια στην αφήγηση που κάνει για την επίσκεψή του σ’ ένα ψυχιατρείο στην Αγγλία, όταν ήταν ακόμα πολύ νέος. Βλέποντας τη διαφορά από αυτό που ήξερε από την Ιταλία εκείνης της περιόδου, ρωτάει «τι σημαίνει ίδρυμα;» Και η απάντηση που πήρε από τον συνομιλητή του, σε συνδυασμό με το βλέμμα που αυτός έριξε γύρω στο δωμάτιο εντός του ψυχιατρείου στο οποίο βρίσκονταν, ήταν: «το ίδρυμα είναι….αυτό». Και είναι σημαντική η ενόραση, όπως την ονομάζει, του Μπαζάλια εκείνη τη στιγμή: «Το ίδρυμα είμαστε εμείς οι δύο… οι συζητήσεις που κάναμε εκείνη τη στιγμή, οι συζητήσεις που έκλειναν ή άνοιγαν το ίδρυμα που είμαστε εμείς οι δύο…». Και δεν παραλείπει να υπογραμμίσει: «αυτό ήταν στη συζήτηση, γιατί στη συνέχεια είναι το να πράξεις.» Είναι η πράξη…». Ευχαριστούμε πολύ.

Να θεωρηθούν ως Μνημείο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO, η σκέψη και το έργο του Basaglia;

Στην Gorizia της Ιταλίας, κινήθηκε πριν λίγες μέρες η διαδικασία για να ενταχθεί η σκέψη και το έργο του μεγάλου ψυχιάτρου Franco Basaglia στον κατάλογο των Μνημείων Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO κι αυτό έχει εγείρει πολλές συζητήσεις και διαφωνίες. Για να σας μεταφέρω το κλίμα που επικρατεί, μεταφράζω με τη συνδρομή της ΤΝ κάποια ενδεικτικά άρθρα για να παρακολουθήσουμε μαζί την εξέλιξη των γεγονότων. «Η ιδέα» λοιπόν, όπως γράφει συνοπτικά η Eliana Mogorovich στην εφημερίδα Il Goriziano, «που υποκινήθηκε από τον Δημοτικό Σύμβουλο Perazza, εγκρίθηκε αμέσως από την Εκτελεστική Επιτροπή και το Δημοτικό Συμβούλιο. Η πρωτοβουλία υποστηρίζεται από την Περιφέρεια και την Επιτροπή UNESCO της Gorizia».

Και πιο συγκεκριμένα, για να πάρουμε την ιστορία απ’ την αρχή, όλα ξεκίνησαν από την ανάγκη: «Να αναγνωρίσουμε την επικαιρότητα και την παγκόσμια αξία της σκέψης του Franco Basaglia, προκειμένου να εφιστήσουμε τη συνεχή προσοχή στο επείγον ζήτημα που αποτελεί η ψυχική υγεία. Αυτά είναι τα κίνητρα και, ταυτόχρονα, οι στόχοι που έπεισαν τον Δήμο της Gorizia να ασπαστεί την ιδέα που έθεσε ο Δημοτικός Σύμβουλος Franco Perazza να προτείνει την υποψηφιότητα της σκέψης του Basalia για την ένταξη στον κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Έχοντας αμέσως χαιρετιστεί από τον Δήμαρχο Rodolfo Ziberna, η πρωτοβουλία αγκαλιάστηκε γρήγορα από το δημοτικό συμβούλιο, το οποίο ενέκρινε ομόφωνα ψήφισμα για την έναρξη της διαδικασίας για την επίτευξη αυτού του στόχου».

Όμως για την επίτευξη του προαναφερόμενου στόχου, «θα απαιτηθεί η έγκριση νέου ψηφίσματος με στόχο την κατανομή των απαραίτητων πόρων για την επίσημη έναρξη της διαδικασίας και την ανάθεση του έργου της συλλογής υλικού, μαρτυριών και εγγράφων που θα παρουσιαστούν στην αρμόδια επιτροπή». Θα είναι δηλαδή μια χρονοβόρα διαδικασία.

«Διευκρινίζοντας ότι η υποβολή της υποψηφιότητας δεν σημαίνει ότι έχει γίνει δεκτή από την αρμόδια επιτροπή, ο Ziberna τόνισε επίσης ότι η σκέψη του Basaglia αποτελεί μια διατομεακή κληρονομιά, πέρα από κάθε πολιτική εκμετάλλευση. Την ίδια άποψη επανέλαβε και ο Περιφερειακός Σύμβουλος Υγείας Riccardo Riccardi, ο οποίος δήλωσε ότι οι ιδέες και το έργο του διάσημου ψυχιάτρου είναι εξαιρετικά επίκαιρα» και συνέχισε:

«Πάντα θεωρούσα το έργο του Basaglia ένα νόμισμα με δύο όψεις. Η πρώτη αφορά το εξαιρετικό και πρωτοποριακό όραμά του, καθώς όταν μιλάμε για την υγεία σήμερα, αναφερόμαστε τόσο στο ιατρικό όσο και στο κοινωνικό στοιχείο, πτυχές που έλαβε υπόψη και οι οποίες εκφράζουν την ευφυΐα του. Η δεύτερη αφορά το γεγονός ότι αυτή η ιδέα μπορεί να αποτελεί μέρος της κουλτούρας κάποιου, δεδομένου ότι το ζήτημα της ψυχικής υγείας ως έκτακτης ανάγκης δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί σήμερα με τη συνήθη λογική», κατέληξε ο Riccardi.

Η ελπίδα τόσο του περιφερειακού συμβούλου όσο και του υποστηρικτή της πρωτοβουλίας, Perazza, είναι ότι αυτή η αναγνώριση θα στρέψει περαιτέρω και πιο εστιασμένα την προσοχή στις πολυάριθμες ευπάθειες που επηρεάζουν τόσους πολλούς ανθρώπους στη σημερινή κοινωνία. «Χάρη στον Basaglia, ξεπεράσαμε το σκάνδαλο των ψυχιατρικών νοσοκομείων πρωτοπορώντας στην ψυχική υγεία της κοινότητας σύμφωνα με μοντέλα που αναγνωρίζονται από τον ΠΟΥ: είναι μια ιστορία που πρέπει να συνεχιστεί και να βρίσκει συνεχώς νέα έμπνευση, ωθώντας μας να βελτιωθούμε, όπως ακριβώς έκανε και ο ίδιος ο Basaglia», εξήγησε ο Perazza.

Ο δημοτικός σύμβουλος τόνισε επίσης τη σημασία της πρότασής του, υπενθυμίζοντας πώς η μεταρρύθμιση και ο Νόμος 180 έκαναν τα πρώτα τους βήματα στην Gorizia (σημ: στο βιβλίο της Πρωτοβουλίας ‘Ψ’ που κυκλοφορεί απ’ τις Εκδόσεις των Συναδέλφων με τίτλο «Η Ελευθερία είναι Θεραπευτική», θα μάθετε περισσότερα για αυτό το γεγονός). «Είναι ζωτικής σημασίας αυτή η ιστορία, η οποία αποτυπώνει ένα γεγονός παγκόσμιας σημασίας, να ξεκινήσει εδώ. Η πόλη μας, η οποία συχνά παραβλέπεται υπέρ της Τεργέστης επειδή η μεταρρύθμιση εφαρμόστηκε εκεί, θα μπορεί έτσι να είναι περήφανη για μια διαδικασία στην οποία αρχικά αντιτάχθηκε έντονα, αλλά η οποία, στην πραγματικότητα, βρίσκεται στην καρδιά της ιδέας που καθοδηγεί την εξέλιξη της ιατρικής σήμερα: τοποθετώντας το άτομο στο επίκεντρο και οικοδομώντας κοινοτικές οδούς υγείας».

Ο Adriano Macchitella, αντιπρόεδρος της Λέσχης UNESCO της Gorizia, ο οποίος έχει υποστηρίξει την πρωτοβουλία από την αρχή, παρευρέθηκε επίσης στη συνέντευξη Τύπου για την παρουσίαση της υποψηφιότητας, η οποία πραγματοποιήθηκε στη Sala Bianca του Δημαρχείου. Σύμφωνα με τον Macchitella, η εθνική συνέλευση των Λεσχών UNESCO, η οποία συνεδρίασε την περασμένη εβδομάδα εντυπωσιάστηκε θετικά από την ιδέα της υποψηφιότητας, η οποία υποστηρίζεται τόσο από την λέσχη όσο και από την Περιφέρεια Friuli Venezia Giulia, κι εξέφρασε αισιοδοξία για την επιτυχία της πρωτοβουλίας.

Την πλήρη αντίθεση της όμως σ’ αυτήν την πρόταση εκφράζει η κόρη του Basaglia, Alberta Basaglia (εδώ θα μάθετε περισσότερα για ‘κεινη), κι όπως θα δείτε η επίσημη θέση του Archivio Basaglia που διάβασα κι εγώ απ’ το προφίλ Marco Cavallo (απ’ όπου δανείστηκα και τη φωτογραφία της ανάρτησης) είναι η εξής: «Η είδηση μας έχει αναστατώσει και ανησυχήσει βαθιά, αν και δεν μας εξέπληξε. […] Η ταρίχευση του Franco Basaglia, του επαναστατικού και μετασχηματιστικού έργου του, μέσα σε έναν κενό εορτασμό της μνήμης, μπορεί να αποτελέσει τον πιο εκλεπτυσμένο τρόπο για την καταστροφή του. Ας θυμηθούμε ότι δεν βασίζεται στη δημιουργία ενός προτύπου, ίσως χαραγμένου στην εικόνα ενός γραμματοσήμου ή στον κατάλογο τιμώμενων ενός βραβείου, αλλά στην ικανότητα να αναζωογονηθούν οι κριτικές δυνατότητες μιας σκέψης ενάντια σε κάθε επιστημονική ιδεολογία και να διατηρηθεί ζωντανή η προσοχή στις συγκεκριμένες ανάγκες του άλλου ενάντια σε οποιαδήποτε πρακτική επιθυμία διαχωρισμού».

Στη συνέντευξη που έδωσε στη Sara Scarafia και την εφημερίδα La Repubblica, η Alberta Basaglia τονίζει ότι «Ο ευκολότερος τρόπος να σκοτώσεις μια ιδέα, είναι να την αγιοποιήσεις» και εξηγεί ότι «η σκέψη του Basaglia, θα μπορούσε κάλλιστα να συνδεθεί με τη συζήτηση για τους μετανάστες, για τους κρατούμενους, τα παιδιά, τις γυναίκες, τις σεξουαλικές επιλογές. Αφορά τους φτωχούς, στους οποίους πρέπει να επιστρέψουμε».

Η αλήθεια είναι ότι το σύστημα έχει τους τρόπους του να ενσωματώνει, να απορροφά και να εξουδετερώνει εντέλει τον κινηματικό λόγο και τα ηγετικά του πρόσωπα κι έτσι συμμερίζομαι τις ανησυχίες που εκφράζει η Alberta Basaglia, η οποία υπογραμμίζει και τις επιθέσεις που δέχεται ο περίφημος νόμος 180 (το 2028 θα κλείσει μισό αιώνα ζωής), γνωστός ως νόμος Basaglia, αφού παρατηρείται μια οπισθοδρόμηση στις ψυχιατρικές δομές της γειτονικής χώρας. Το διάταγμα 1179 του Zaffini, πώς αλλιώς άλλωστε μπορεί να χαρακτηριστεί; Κι είναι επίγουσα προτεραιτότητα να μην επιστρέψουμε «στο κλείδωμα των τρελών».

Καθώς λοιπόν, μας αφορούν όλα αυτά, θα το παρακολουθήσω όσο μπορώ το θέμα. Ο Basaglia μας άφησε μια σπουδαία παρακαταθήκη (εδώ θα δείτε για ποιους λόγους τον θυμόμαστε) και καλούμαστε να τη δαιτηρήσουμε ζωντανή.-.

Νέες κυκλοφορίες: ΨΥΧ-ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΟ ΤΑ ΚΑΤΩ και Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ «ΚΑΛΕΙΔΟΣΚΟΠΙΟ», της Μαρίας Φαφαλιού

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Να ένα ακόμη βιβλίο της εξαιρετικής Μαρίας Φαφαλιού, που θα διαβάσω σύντομα και μόλις κυκλοφόρησε. Στο οπισθόφυλλο αναγράφονται τα ακόλουθα:

«Ιδιαίτερη αξία του βιβλίου είναι ότι μέσα από τις δραστηριότητες του «Καλειδοσκόπιου» καταγράφει την ψυχοκοινωνική αποκατάσταση όχι ως αφηρημένη πολιτική, αλλά ως καθημερινή του πράξη: μέσα από συνεργασίες, δικτυώσεις, μικρές και μεγάλες πρωτοβουλίες, συναντήσεις με ανθρώπους, καλλιτεχνικές και εκπαιδευτικές δράσεις, αλλά και μέσα από συγκρούσεις με στερεότυπα, γραφειοκρατικά εμπόδια και κοινωνικές προκαταλήψεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η συμβολή της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. αναδεικνύεται ως καταλυτική, ακριβώς επειδή λειτούργησε -και λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στην επιστημονική γνώση, την εμπειρία του πεδίου και τη διεκδίκηση δικαιωμάτων.

Το βιβλίο δεν εξιδανικεύει την πορεία αυτή. Αντιθέτως, αποτυπώνει με ειλικρίνεια τις δυσκολίες, τα όρια και τις ματαιώσεις που συνοδεύουν κάθε προσπάθεια κοινωνικού μετασχηματισμού. Η ψυχική υγεία, όπως αναδεικνύεται εδώ, δεν είναι αποτέλεσμα «καλών προθέ-σεων» ούτε προϊόν μετρήσιμων παρεμβάσεων. Είναι μια διαρκής διαδικασία διαπραγμάτευσης ανάμεσα στο άτομο, τις δομές και την κοινωνία. Και ακριβώς γι’ αυτό, οι συλλογικοί φορείς όπως η Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. αποκτούν ιδιαίτερη σημασία: επειδή μπορούν να αντέξουν στον χρόνο, να μεταφέρουν γνώση, να διατηρήσουν μνήμη και να στηρίξουν νέες γενιές επαγγελματιών.

Σε μια εποχή όπου η ψυχική υγεία κινδυνεύει να μετατραπεί σε τεχνοκρατικό αντικείμενο διαχείρισης, το παρόν βιβλίο υπενθυμίζει ότι η αποκατάσταση και η κοινωνική ένταξη είναι βαθιά συλλογικές και πολιτικές διαδικασίες. Σε ένα περιβάλλον όπου η ψυχική υγεία ολοένα και περισσότερο αντιμετωπίζεται ως ατομικό πρόβλημα προς διαχείριση και όχι ως κοινωνικό ζήτημα προς κατανόηση και μετασχη ματισμό, το βιβλίο αυτό αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα».

Θα σας ξαναγράψω, λοιπόν, στο μέλλον και τη δική μου άποψη για το βιβλίο. Ως τότε εύχομαι κάθε επιτυχία.-

Νέες κυκλοφορίες: «Μια Μέρα Θα Κυλήσει Νερό»

«Ο Τελευταίος Αναλογικός Άνθρωπος», είναι ο τίτλος του νέου δίσκου της σπουδαίας ερμηνεύτριας, Μαρίας Παπαγεωργίου.

Διάλεξα όμως το συγκεκριμένο τραγούδι να σας προτείνω σήμερα, γιατί ακούμε σ’ αυτό και τη φωνή του Γιώργου Κοκκινίδη, σε απόσπασμα από το εξαιρετικό ντοκιμαντέρ του Σταύρου Ψυλλάκη, «Ο άνθρωπος που ενόχλησε το σύμπαν».

Τη μουσική και τους στίχους του τραγουδιού, υπογράφει ο Αλέξανδρος Εμμανουηλίδης.

Κάθε επιτυχία εύχομαι σε όλους τους συντελεστές. Μας συγκίνησαν πολύ…